Лик протер патриархии - Выпер блик из партархива.

Православный талибан Занял русский автобан.

თითქოს ცხადში კი არა, კოშმარულ ხილვაში

რუსეთის საზოგადოებას, როგორც არასდროს, დღეს ესაჭიროება სულიერი საყრდენი. ბუნებრივია, მრავალთა მზერა უმაღლესი სიმართლის ძიებისას, მიმართულია ათასწლოვანი ქრისტიანული ტრადიციისაკენ – რუსული მართლმადიდებლობისაკენ. რუსების რამდენიმე თაობა, რომლებიც ძალადობით მოწყვეტილნი იყვნენ მამა-პაპათა სარწმუნოებას, რომელთაც არასდროს ჭერიათ ხელში სახარება, რელიგიურ სფეროში ელემენტარულ ცოდნას მოკლებულნი, მიაწყდნენ ეკლესიის საზღვრებს იმის წმინდა რწემენით, რომ გადააბიჯებდენენ რა ძველი ტაძრის ზღურბლს, ისისნი ეზიარებოდნენ სწორედ იმ ეკლესიას, რომელიც სათავეს იღებს წმინდა თავად ვლადიმერისაგან, რომელმაც 988 წელს გააქრისტიანა რუსეთი _ ღირსი სერგი რადონეჟელისა და ღირსი სერაფიმე საროველის ეკლესიას. რატომაც არა _ ისინიც ხომ იმავე ხატებს ეთაყვანებიან და ისევე ლოცულობენ, როგორც ასწლეულების წინ მათი წინაპრები ლოცულობდნენ. რასაკვირველია, მათ ეჭვიც კი არ ეპარებათ, რომ მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი ალექსი II-ე, ბიზანტიური ბრწყინვალებით მოსილი, არის კანონიერი მემკვიდრე რუსეთის განმანათლებელთა დიდი დასისა კიევის პირველი მიტროპოლიტებიდან წმინდა პატრიარქ ტიხონამდე. მაგრამ სინამდვილეში ეს ასე არ არის. 1927 წელს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის კანონიერი ცენტრალური მმართველობა შეწყვეტილ იქნა ბოლშევიკური ძალადობის შედეგად, ხოლო დევნილი ქრისტიანების ნარჩენებმა, სრული განადგურებისაგან თავის დასაღწევად კატაკომბებს შეაფარეს თავი.

ჭეშმარიტი ეკლესიის ადგიალს ჩეკისტების მიერ მიტროპოლიტ სერგი სტაროგოროდსკის “დროებითი სინოდის” გადაბირებული წარმომადგენლებით 1943 წელს სტალინმა და ბერიამ შექმნეს მოსკოვის საპატრიარქო. უმძიმესი ომის პერიოდში სტალინმა დაიწყო “რელიგიური კარტის” გათამაშება, მათ შორის სამხედრო მოკავშირეების წინაშეც. ამისათვის მან დაავალა ლავტრენტი ბერიასა და სახელმწიფო უშიშროების პოლკოვნიკ გ. კარპოვს “აეღორძინებინათ” მართლმადიდებელი ეკლესია, მიტროპოლიტი სერგი კი გამოცხადებულ იქნა სრულიად რუსეთის პატრიარქად და გამალებით დაიწყო მოსკოვის საპატრიარქოს თავს მოხვევა როგორც საბჭოთა კავშირში ისე მის საზღვრებს გარეთ. მართლმადიდებლური კანონების მიხედვით, ეკლესიის მართვის მადლმოსილი სტრუქტურების აღდგენა შესაძლებელი იყო მხოლოდ იმ დროს მოქმედი კანონიკური წესების შესაბამისად და მხოლოდ ამის შემდეგ იყო შესაძლებელი მათი შეცვლა. მაგრამ ყველა კანონიკური ნორმის დარღვევით 1943-1945 წლებში უღვთო ხელისუფლების მიერ შექმნილ იქნა სრულიად ახალი, მართლმადიდებლური ტრადიციისათვის უცხო ტოტალიტარული ორგანიზაცია, ახლი, მანმადე არ არსებული საეკლესიო წესებით, მმართველობითი სტრუქტურით, რომელიც სტალინის პოლიტბიუროს (“მიტროპოლიტ-ბიურო”) ზუსტი ასლი იყო და ფაქტიურად შეესაბამებოდა დღეს ასე მოდურ განსაზღვრებას “ტოტალიტარული სექტისა”, რომელსაც არაფერი ჰქონდა საერთო არც რუსეთის და არც მსოფლიო მართლმადიდებლობის კანონებთან. მართლმადიდებლური კანონებით ამ ორგანიზაციის შექმნა და მოღვაწეობა მორწმუნეთა მიერ აღქმული უნდა იქნას, როგორც არა ჭეშმარიტი და არა ნამდვილი.

ამიტომაც, დღევანდელი რუსეთის ღრმა მოთხოვნილება სულიერი ავტორიტეტისა და ზნეობირივ ფუნდამენტისა ეჯახება მოსკოვის საპატრიარქოს _ “კგბ-ს შვილობილ ორგანიზაციას, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში ახორცილებედა მის წინაშე დასახულ მიზანს: იფარებდა რა შირმად რელიგიურ მოღვაწეობას, ერთგულად ემსახურებოდა ანტირელიგიურ, ტოტალიტარულ სახელმწიფოს. ამ ჩანაცვლების წყალობით დღეს რმე-ს ხელმძღვანელობა ახდენს საკუთარი უნიათობის დემონსტრირებას საზოგადოებისათვის აგრერიგასდ საჭირო რეფორმების მიმართ, ხოლო ყველა მცდეოლობა საეკლესიო აღორძინებისა ქვედა დონიდან _ სამრევლოს ან რიგითი სამღვდელოების დონიდან აღკვეთილია საპატრიარქოს ხელმძღვანელობის მიერ. ამიტომაც მართლმადიდებლური სამღვდელოება ყოფილი საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკებში, მათი ქვეყნების მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, მასობრივად გამოეყვნენ მოსკოვის საპატრიარქოს. ყველაზე უფრო დამახასიათებელი მდგომარეობა შეიქმნა უკრაინასა და ესტონეთში, სადაც საბჭოთა პერიოდამდე უკვე არსებობდნენ დამოუკიდებელი ავტოკეფალური ეკლესიები. ალექსი I-ეს ისტერიული განცხადებები ასეთი მიდრეკილებების არაკანონიკურობის შესახებ, ეყრდნობა მხოლოდ და მხოლოდ ფეოდალურ-ბოლშევიკურ წარმოდეგენებს საეკლესიო სამართალზე და ცოტა რამით თუ განსხვავდება იმათი განცხადებებისაგან, ვინც მოითხოვენ კომუნისტური საბჭოთა კავშირის აღორძინებას ძველ საზღვრებში.

სხვათა შორის, საჭიროა გვახსოვდეს, რომ თავის დროზე საქართველოსა და ფინეთის მართლმადიდებელი ეკლესიების მიერ, რომელბიც როდესღაც რუსეთის ეკლესიის დაქვემდებარებაში იყვნენ, ავტოკეფალიის მოპოვებამ მხოლოდ ხელი შეუწყო საერთო სიკეთეს და პოლიტიკური მოსაზრებებით არასდროს არ გაპროტესტებულა რმე-ს მხრიდან. მართლმადიდებლობის ისტორია სსრკს-სა და რუსეთში 1917 წლის შემდეგ ან მიჩუმათებულია ან ტოტალიტარულად დამახინჯებული მოსკოვის საპტარიქრქოს ინტერესებიდან გამომფდინარე, რომელსაც მუდმივად მხარს უჭერს როგორც ახლანდელი ხელისუფლება, ასევე ოპოზიცია ზიუგანოვიდან ჟირინოვსკიმდე.

ამ ნაშრომის მიზანია დაეხმაროს მკითველს, რომელმაც ცოტა რამ იცის XX საუკუნეში ეკლესიის ტრაგიკული ისტორიის შესახებ, დაინახოს მოსკოვის საპატრიარქოს რეალური სახე. არ არსებობს უფრო სამწუხარო ამბავი ქვეყანაზე, ვიდრე ამბავი პიონერზე მეფეზე და პეტიაზე 988 წელს მართლმადიდებლობა გახდა სახელმწიფო რელიგია რუსეთში. თავად ვლადიმერის მიერ რუსეთის გაქრისტიანებასთან ერთად მიღებულ იქნა სახელმწიფოსა და ეკლესიის ურთიერთობის ბიზანტიური მოდელი – ცეზარო პაპიზმი, რაც ნიშნავდა ეკლესიის სრულ დაქვემდებარებას მეფის აბსოლუტური ძალაუფლებისადმი, ხოლო მომავალში _ იმპერატორის ძალაუფლებისადმი. მაგრამ ამავე დროს ეკლესია აგრეთვე ცხოვრობდა თავისი შიდა, ძველისძველი კანონებით: ყველა მნიშვნელოვან რელიგიურ საკითხზე გადაწყვეტილებას ღებულობდა კრება. მღვდლებსა და ეპისკოპოსებს ირჩევდა მრევლი, ხოლო ხელდასხმას მღვდელმთავრები ახდენდნენ. სამჯერად “აქსიოს!” (ღირსია) – ხალხი წარმოსთქვამდა მხოლოდ იმ კანდიდატის ხელდასხმისდას, რომელსაც კარგად იცნობდა. 1721 წელს იმპერატორმა პეტრე I-მა გააუქმა ეკლესიის კრებითობა და შექმნა საკუთარი თავისადმი დამორჩილებული მმართველი სინოდი. ეკლესიისათვის ასეთი არატრადიციული ორგანო შედგებოდა რამდენიმე ადამიანისაგან და აღჭურვილი იყო გაცილებით მეტი ძალაუფლებით, ვიდრე პატრიარქი და ადგილობირივი კრება ერთად აღებული.

ეს იყო ეკლესიის კანონიკური ნორმების უხეში ხელყოფა! ამასთან ყველა მრვდელმთავარი წერილობით დაეთანხმა იმპერატორის ამ განკარგულებას. ნიშანდობლივია, რომ სამღვდელოება პირობას დებდა დაესმინა პოლოციაში პოლიტიკურად არალოიალური მორწმუნეები, მიუხედავად იმისა, თუკი ამას აღსარებისას შიეტყობდა. მღვდელმთავარები კი ერთგულების ფიცს დებდნენ იმპერატორის წინაშე, როგორც “მმართველი სინოდის თავმჯდომარესა და უმაღლესი მსაჯულის წინაშე”. სინოდის წევრები კი სრულიად იყვნენე გათანაბრებულნი სენატეს წევრებთან _ მიიღეს ისეთივე რეგალიები, პრივილეგიები, მაღალი ხელფასები, ყმები, მოოქროვილი კარეტები და სპეციალური სამედიცინო მომსახურება. იმპერატორმა დაუბრუნა მათ დიდი ლატიფუნდიები, რომელთა წყალობითაც მათი სამოთხისებრი არსებობა – მიუხედავად მღვდელმთავრებისათვის აუცილებელი ბერად აღკვეცისა – უზრუნველყოფილ იყო ათასობით გლეხის მონური შრომით.

XVIII-XIX საუკუნეში ეკლესიის კრებითობის ძლადობირივმა შეცვლამ, პირველ რიგში – მღვდლებისა და ეპისკოპოსების მორწმუნეთა მიერ არჩევის გაუქმებამ, ეპისკოპოსების გადაქცევამ დანიშნულ სამთავრობო ჩინოვნიკებად და მონათმფლობელებად, ხოლო მღვდლებისა _ მონათა ზედამხედველებად – ყველაფერმა ამან გამოიწვია ღრმა სულიერი კრიზისი რუსეთში. სამღვდელოების მოწყვეტამ მრევლისაგან კიდევ უფრო გაზარდა მანძილი ელიტასა და ხალხს შორის, ხოლო საბოლოო ჯამში გამოიწვია 1917 წლის კატასტროფა. ეკლესია კარგავდა ავტორიტეტს ხალხში, იზრდებოდა უფსკრული მღვდელსა და მორწმუნეს შორის, რიგით სამღვდელოებასა და ეპისკოპოსებს შორის. ნებისმიერი, ვინც ოპოზიციაში ედგა ხელისუფლებას, ავტომატურად ხვდებოდა გასახელმწიფოებრივებული გაბიორაკრატებული ეკლესიის გარეთ. შედეგად მოსახლეობის უმრავლესობა აღმოჩნდა ეკლესიის გალავანს მიღმა. კრებითობის მოკლე გაელვება თავისუფლებაში – სიზიფეს შესვენება მხოლოდ 1917 წლის აგვისტოში, პირველად 1690 წლის შემდეგ, გაიხსნა რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ადგილობირივი კრება. მართლმადიდებლური მონარქიის დამხობის პირობებში აღდგენილ იქნა პატრიარქობა, ოღონდ არა ერთმმართველური, არამედ კრებითი ფორმით, რადგანაც საეკლესიო ცხოვრების ყველა მნიშვნელოვანი საკითხის გადაწყვეტა კვლავ მორწმუნეთა ნების გამოვლენით ხდებოდა. ასეთი ეწსით აირჩიეს პეტროგრადისა და მოსკოვის მმართველი მღვდელმთავრები.

1918 წელს კრებამ მიიღო ეპარქიისა და სამრევლოს წესდებები. წინამძღვრისა და მღვდელმთავრის კანდიდატურას, უფრო ხშირად ალტერნატიულ საფუძველზე, ასახელებდა ხალხი. ეპისკოპოსის გადაყვანა სხვა კათედრაზე, ხოლო მღვდლისა _ სხვა ტაძარში, განიხილებოდა როგორც განსაკუთრებული გამონაკლისი შემთხვევა. პატრიარქის გამორჩევა კი უნდა ხდებოდეს მოციქულთა დარად – კენჭისყრით სამ კანდიდატურას შორის. წმიდა პატრიარქი ტიხონი, რომელსაც ფარული ხმისმიცემით ხმების ნაკლები რაოდენობა ჰქონდა მიღებული და სამ კანდიდატს შორის ბოლო ადგილზე იყო, ღვთის ნებითა და კენჭისყრით გახდა სრულიად რუსეთის პატრიარქი. იმავე ადგილობრივ კრებაზე უნდა განხილულიყო საკითხი კანონიკური და საღვთისმსახურებო რეფორმის შესახებ, მაგრამ 1918 წლის შემოდგომაზე კრების მუშაობა შეწყვეტილ იქნა ბოლშევიკების მიერ. ეკლესიაში უმაღლესი ხელისუფლება შეზღუდულ იქნა კრებითი საწყისის სასარგებლოდ. სინოდს დარჩა მხოლოდ მაკოორდინებელი ფუნქციები. პირველად აღმასრულებელი ხელისუფლება ხორციელდებოდა კვლავ შექმნილი უმაღლესი საბჭოს მიერ, რომელიც თანაბარ პირობებზე შედგებოდა ეპისკოპოსების, მღვდლებისა და ერისკაცებისაგან პატრიარქის თავმჯდომარეობით. 1918 წლის აგვისტოში ადგილობრივმა კრებამ განსაზღვრა, რომ სამღვდელოებისათვის დაუშვებელია პოლიტიკაში მონაწილეობა ეკლესიის სახელით. მაგრამ როგორც სახელმწიფოს მოქალაქეებს, მღვდელმთავრებს, მღვდლებსა და ერისკაცებს შეუძლიათ პოლიტიკაში მონაწილეობა მიიღონ ინდივიდუალურად. კანონიკურად აიკრძალა ეკლესიის წევრთა შევიწროება განსხვავებული პოლიტიკრი შეხედულების გამო. კრებამ დაწყევლა ღვთის მებრძოლი ხელისუფლება და მორწმუნეებს აუკრძალა მასთან თანამშრომლობა.

სცენაზეა ახალი ცეკვა

საეკლესიო თვითმარქვია კრებამ დაადგინა, რომ პატრიარქის გარდაცვალების შემთხვევაში დაინიშნება საპატრიარქო ტახტის თანამოსაყდრე, რომლის ერთერთი ამოცანაც იქნება ეკლესიის ქმედებათა კოორდინირება კანონიკურად თავისუფალი ადგილობრივი კრების მოსაწვევად ახალი პატრიარქის არჩევისათვის. ადგილობრივმა კრებამ წმიდა პატრიარქ ტიხონს ანდო თანამოსაყდრე კანდიდატების სიის შედგენა. 1920 წლის ოქტომბერში წმიდა სინოდმა პატრიარქ ტიხონის მეთაურობით მოახდინა ამ წესის დეტალიზაცია. 1925 წელს პატრიარქ ტიხონის გარდაცვალების შემდეგ თანამოსაყდრე გახდა მიტროპოლიტი პეტრე პოლიანსკი, რომელიც პატრიარქ ტიხონის მიერ დატოვებულ ანდერძში მოხსენიებულ ოთხ კანონიკურად უფლებამოსილ კანდიდატ მღვდელმთვართა შორის იყო ერთ-ერთი. საპატრიარქო ტახტის თანამოსაყდრის წოდება მიტროპოლიტ პეტრესათვსი არავის ჩამოურთმევია, ხოლო უღმერთო ხელისუფლების მიერ მისი დაპატიმრება არ წარმოადგენდა წინააღმდეგობას სასულიერო წოდების ტარებისათვის. მიტროპოლიტი პეტრე პოლიანსკი მოწამებრივად აღესრულა (დახვეტრილ იქნა 1937 წელს) სტალინურ ბანაკებში, როგორც საპატრიარქო ტახტის თანამოსაყდრე. საშინელი დევნისა და რეპრესიების პირობებში მიტროპოლიტი სერგი სტრაგოროდსკიმ 1927 წელს ისარგებლა თანამოსაყდრის მიტროპოლიტ პეტრეს დაპატიმრებით და საკუთარი თავი, კანონიკისა და ეკლესიის წესდების სრული უგულვებელყოფით გამოაცხადა საპატრიარქო ტახტის თანამოსაყდრის მოადგილედ”, თუმცარა თანამოსაყდრე კანდიდატების სიაში იგი არ ირიცხებოდა. თვითმარქვიამ თავის გარშემო შექმნა ანტიკანონიკური “დროებითი სინოდი”, რომელიც საოცრად მალე სცნო საბჭოთა ხელისუფლებამ და დაარეგისტრირა მორწმუნეთა მთავარმა მდევნელმა _ მთავარმა პოლიტიკურმა სამმართველომ (ГПУ). თვითონ მიტროპოლიტი სერგი ცნობილია იმით, რომ შედიოდა იმ სინოდის შემადგენლობაში, რომელიც ჯერ კიდევ ხლისტმა გრიგორი რასპუტინმა შექმნა. 1922 წელს სერგიმ მხარი დაუჭირა “ობნოვლენცების რასკოლს”, რომლებმაც დაპატემრებული პატრიარქი ტიხონი დამხობილად გამოაცხადეს. იყო რა გამოცდილი “რასკოლნიკი”, მიტროპოლიტმა სერგიმ ГПУ-ს დახმარებით მიითვისა ეკლესიაში ადმინისტრაციული ძალაუფლება, რითაც ფაქტიურად გააუქმა ცოტა ხნის წინათ აღორძინებული ეკლესიის კრებითობა. ამგვარად, მიტროპოლიტმა სერგიმ დაიწყო სხვა ეპისკოპოსთათვის მსახურების აკრძალვა ან სულაც განკვეთა, მათ შორის მხოლოდ იმისათვისაც კი, რომ მათ უარი განაცხადეს იოსებ სტალინისათვის ერთგულება შეეფიცათ.

მღვდელმთავართა განკვეთის ანდა მსახურების კარძალვის უფლება ეკლესიის კანონიკური სამართლის მიხედვით აქვს მხოლოდამხოლოდ მღვდელმთვართა ან ადგილობრივ კრებას. ამ ქმედებით მიტროპოლიტმა სერგიმ თთავის ე.წ. დროებით სინოდთან ერთად მიითვისა უფრო მეტი ძალაუფლება, ვიდრე პატრიარქსა და ადგილობრივ კრებას გააჩნდათ ერთად, რისი უფლებაც ბუნებრივია, მათ არ ჰქონდათ საეკლესიო სისავსისაგან. ყველა მისი უფლებამოსილება მომდინარეობდა საკუთარი თვითმარქვიობიდან და ღვთისმებრძოლი რეჟიმის დამსჯელი ორგანოს - ЧК или ГПУ-ს დადგენილებიდან სინოდის რეგისტრაციის შესახებ. ამგვარად რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიაში უმაღლესი ოფიციალური ხელისუფლების კანონიკური მემკვიდრეობითობა შეწყვეტილ იქნა 1927 წელს.

1917-1918 წლების წესდების მიხედვით, უმაღლესი საეკლეიო მმართველობა, მისი კანონიკური გაგრძელების შესაძლებლობის არარსებობის შემთხვევაში სრულიად უქმდებოდა, ხოლო ეპისკოპოსები ვალდებულნი იყვნენ საკუთარი ძალისხმევა მიემართათ თავიანთ რეგიონში სამწყსოსა და სამრევლოების შენარჩუნებისთვის, ვიდრე არ იქნებოდა შესაძლებელი კანონიერი ადგილობრივი კრების ჩატარება და არ მოხერხდებოდა ღვთის ნების განსაზღვრა პატრიარქის პიროვნებასთან დაკავშირებით. მაგრამ მიტროპოლიტმა სერგიმ ფეხქვეშ გათელა როგორც რმე-ს წესდება, ასევე მსოფლიო კრებათა წესები. ამგვარად აღმოსავლეთის ეკლესიათა ნორმების თანახმად მიტროპოლიტ სერგისა და მისი სინოდის ყველა აქტი, დაწყებული სერგის მიერ საკუთარი თავის “თანამოსაყდრის მოადგილედ” გამოცხადებით, არის სრულიად ანტიკანონიკური, ანუ საეკლესიო დანაშაულია. მის მიერ მოწყობილი განხეთქილებისათვის, წმიდა კრებათა წესების მიხედვით მიტროპოლიტი სერგი ექვემდებარება დამხობას და ეკლესიიდან განკვეთას. ახალი იუდა ახალ აღთქმაზე ანტიქრისტეს ძალაუფლებით 1927 წელს ახალმა იუდამ – მიტროპოლიტმა სერგიმ გამოაქვეყნა თავისი ცნობილი დეკლარაცია, სადაც სოციალისტური სახელმწიფოს სიხარული გამოაცხადა ეკლესიის სიხარულად. “თქვენი სიხარული – ჩვენი სიხარულია” – წერდა ის კომუნისტ მმართველებს.

რადგანაც სტალინმა საბჭოთა ქვეყნის ერთერთ “სიხარულად” წოდებულ მეორე ხუთწლედს “უღმერთო” უწოდა და თვლიდა, რომ 1937 წლისათვის სიტყვა ღმერთი უნდა გამქრალიყო ახალი საბჭოთა ენიდან, ასე რომ გასაგებია, რა “სიხარულითაც” დაიწყო ცხოვრება სერგიანულმა იერარქიამ. დეკლარაცია შეიცავს “კეთილ უწყებას მისი აპოსტასიის (რწმენიდან გადახვევის) შესახებ – სულიერი სოლიდარობას ეკლესიის მდევნელთა მიმართ, მართლმადიდებელთა “უნიისა” ანტიქრისტესთან. ამ დეკლარაციის გამოქვეყნების შემდეგ ეკლესიაში საბოლოო განხეთქილებაც გარდაუვალი გახდა. სამოცზე მეტი მღვდელმთვარი, რომლიც არ იზიარებდა უღმერთოთა “სიხარულს” და ამიტომაც იყვნენ გამომწყვდეულნი სოლოვეცკის ბანაკებში, არ ცნეს დეკლარაცია. დეკლარაცია აგრეთვე არ აღიარეს იმ მიტროპოლიტებმა, რომელთაც ჰქონდათ კანონიკური უფლებამოსილება ადგილპობრივი კრებისაგან, სათავეში ჩადგომოდნენ ეკლესიის მართვის ცენტრალურ აპარატს პატრიარქის არ ყოფნის შემთხვევაში და აგრეთვე იმ მღვდელმთავრებმა, რომლებიც უკვე დევნილებაში იყვნენ.

კანონიერმა მღვდელმთავრებმა მრევლს მისცეს კურთხევა, არ დამორჩილებოდნენ თვითმარქვიას და წასულიყვნენ კატაკომბებში. 1930 წელს, სწორედ იმ წელს, როდესაც დაიხურა უკანასკნელი მონასტერი და ახალმოწამეთა რიცხვი ათობითა და ასი ათასობით იზომებოდა, მიტროპოლიტმა სერგიმ უცხოელ ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ რუსეთში ეკლესია არ განიცდიდა დევნას! 1934 წელს ახალმა იუდამ დაიწყო საკუთარი თავის მოხსენიება თანამოსაყდრედ, როდესაც ცოცხალი და კანონიერი თანამოსაყდრე მიტროპოლიტი პეტრე ქრისტეს გულისათვის პატიმრობაში ეწამებოდა. ეშმაკი, როგორც მამა ყოველივე სიცრუისა, არ ინდობდა ყოფილ მიტროპოლიტს მიტმასნილ ქრისტეს გზიდან გადამხვევებს: 1939 წლისათვის სსრკ-ში ლეგალურად მოქმედებდა სულ რაღაც 100-მდე მართლმადიდებლური სამრევლო და მხოლოდ ოთხი მღვდელმთავარი იყო მიტროპოლიტ სერგის მორჩილებაში. რწმენის, აღმსარებლებისა და პატიოსანი მღვდელმთავრების კვალად რეპრესირებულნი იყო მრავალი კოლაბორაციონისტი, საეკლესიო დამსმენები და რწმენიდან გადამხვევები. არ დააპატიმრეს მხოლოდ სტალინისადმი ყველაზე უფრო ერთგული სერგიანელები.

მესამე ინტერნაციონალიდან _ მესამე რომში

1943 წელს ყოფილმა თბილისელმა სემინარისტმა იოსებ სტალინმა გადაწყვიტა პოლიტიკური მიზნებისატვისი გამოეყენებინა საზღვარგარეთ მყოფი ათობით მილიონი რუსი და ამასთანვე ეცადა შეეკავშირებინა პოსტბიზანტიური სივრცის ქვეყნები (აღმოსავლეთ ევროპა და ბალკანები) რუსეთის, როგორც მესამე რომის ფრთებქვეშ და გაეთამაშებინა ეთნოკონფესიონალური “კარტი”. სტალინმა კრემლში გამოიძახა სერგიანული განხეთქილების სამი აქტივისტი: მიტროპოლიტები სერგი სტრაგოროდსკი, ალექსი სიმანსკი და ნიკოლოზ იარუშევიჩი, გამოყო სპეციალური სამთავრობო თვითმფრინავი და განკარგულება გასცა საკონცენტრაციო ბანაკებში შეეგროვებინათ ცოცხლად გადარჩენილი ლოიალურად განწყობილი ეპისკოპოსები, რათა შემდგომ მათ აერჩიათ ახალი “პატრიარქი”. სასაწრაფო წესით ჩაატარეს რამდენიმე საეჭვო ქიროტონია და საბოლოოდ 19 ადამიანმა გამოაცხადა საკუთარი თავი მართლმადიდებლურ კრებად, რომელზეც მსოფლიო კრებებისა და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ყველა ფუძემდებლური კანონის დარღვევით სერგი სტრაგოროდსკი გამოაცხადეს “სრულიად რუსეთის პატრიარქად”.

ახლად ჩამოყალიბებული რელიგიური ორგანიზაცია – მოსკოვის საპატრიარქო – სტალინმა და ბერიამ ახლებურად მონათლეს: “რუსული მართლმადიდებელი ეკლესია” ნაცვლად ტრადიციული “რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიისა”, რითაც ხაზი გაუსვეს მის ნაციონალურ ხასითს და აღნიშნეს მისი როლი ბრძოლაში ე.წ. “კოსმოპოლიტიზმთან” მგვარად, მართლმადიდებლი ეკლესია, რომელიც რუსეთში 988 წელს დაფუძნდა, 1927 წლიდან არსებობდა მხოლოდ კატაკომბებში და დევნილებაში საზღვარგარეთ. 1945 წლის თებერვალში სტალინმა გადაწყვიტა ახლადშექმნილი რელიგიური ორგანიზაციისათვის – ჯიბის “წითელი სექტისათვის” მიენიჭებინა საკავშირო მასშტაბი და საერთაშორისო ავტორიტეტი, რისთვისაც სახელმწიფოს მხარდაჭერით მოსკოვში ჩაატარა ე.წ. “რუსული მართლმადიდებელი ეკლესიის” ადგილობრივი კრება. იმჟამად მოქმედი რუსუთის მართლმადიდებლური ეკლესიის კანონიკური წესდება, რომელიც არავის მიერ იყო გაუქმებული, ზუსტად ადგენდა ასეთი “კრების” მოწვევისა და ჩატარების წესებს, თუმცაღა, ჩატარებულ კრებას არაფერი ჰქონდა საერთო ამ კანონებთან: ორგანიზატორებმა ფეხქვეშ გათელეს მოქმედი წესდების მოთხოვნები და მსოფლიო კრებათა კანონები. ე.წ. კრებაზე ჩამოსული უცხოელი სტუმრები პირველ ყოვლისა – აღმოსავლლური მართლმადიდებლური ეკლესიის წარმოდაგენლები, სტალინმა მოისყიდა ძვირფასი საჩუქრებით: სამღვდელმთავრო შესამოსლებითა და ოქროსა და ძვირფასი ქვებისაგან დამზადებული მორთულობებით, რომელბიც მუზეუმებიდან იყო გამოტანილი, ან წინა პერიოდში ბოლშევიკების მიერ რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ძარცვის შედეგად დაგროვილი, ანდა სულაც ნაღდი დოლარებით.

ამის ნათელი მაგალითი შეიძლება იყოს პატრიარქ ალექსი პირველის წერილი, მიწერილი რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის საქმეთა საბჭოს თავმჯდომარის გენერალ ლეიტენანტ კარპოვისადმი 1947 წლის 20 ნოემბერს: “ანტიოქიის საპატრიარქოს, გარდა იდეური მიზიდულობისა მოსკოვთან, აქვს იმედი, რომ რუსული ეკლესია და განსაკუთრებით რუსული მთავრობა აღადგენს ძველ ტრადიციას ანტიოქიის ღარიბი ეკლესიისათვის სისტემატიური მატერიალური დახმარებისა – სკოლებისა და ეკლესიების შესანახად, განსაკუტრებით ღარიბი მღვდელმთავრებისათვის და ასე შემდეგ. თვითონ სახელმწიფო, პირდაპირ და არა ეკლესიის გავლით, რევოლუციამდელ პერიოდში ახდენდა ანტიოქიის ეკლესიის ფართო სუფსიდირებას, გამოდიოდა რა სახელმწიფოებრივი მოსაზრებებიდან, რომ აუცილებელია აღმოსავლეთში მართლმადიდებლობის მხარდაჭერა. . . . მიტროპოლიტმა ილიამ სურვილი გამოთქვა იყოს ჩვენი ოფიციოზური (არა ოფიციალური) შუამავალი ბერძენ პატრიარქებთან; და აქ კი, მისი აზრით, წარმატების მისაღწევად გადამწყვეტი ფაქტორი იქნება ჩვენს მიერ მათთვის ფულების ჩაჯიბვის შესაძლებლობის ხარისხი . . . “ ძვირფასი საჩუქრების გავლენით, ბევრი ხიზილალის მირთმევია და კავკასიური ღვინოებისა და კონიაკების ჩაცეცხვლა “კრების” მონაწილეებს ზეციურ მანად მოეჩვენათ 1945 წელის შიმშილისა და ნგრევის ფონზე და კრებამ მიიღო “რმე-ს მართვის დროებითი დებულება”, რომელიც სრულიად ეწინააღმდეგებოდა მართლმადიდებელი ეკლესიის კანონებს. ამ დებულებამ მოსკოვის საპატრაირქო აქცია ტოტალიტარული სექტის მსგავსს ორგანიზაციად, სადაც სამმა ადამიანმა ე.წ. მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქის მეთაურობით, მიიღეს მეტი ძალაუფლება, ვიდრე ადგილობრივ კრებას გააჩნია და ეკლესიის ადმინისტრაციული მართვისა უფლება კიდევ უფრო დიქტატორული მეთოდებით, ვიდრე პეტრეს სინოდის დროს.

მაგრამ თუკი იმპერატორები 1917 წლამდე ითვლებოდნენ მართლმადიდებელ ქრისტიანებად, ახლა ეკლესიის ოფიციალური სტრუქტურები აბსოლუტურად დაემორჩილნენ ღმერთთან მებრძოლი რეჟიმის ბელადების ნებას. ასეთი დაცემა საეკლესიო ისტორიამ განვლილი 2000 წლის მანძილზე არ იცის! “სრულიად რუსეთის პატრიარქად” 1945 წლის “კრებამ” არაკანონიკური ღია კენჭისყირით აირჩია მიტროპოლიტი ალექსი სიმანსკი, სერგი სტრაგოროდსკის უახლოესი თანამებრძოლი, რომელმაც საკუთარი თავის დისკრედიტაცია მოახდინა ГПУ-სთან აქტიური თანამშრომლობით და 1922 –1923 წლების ე.წ.“განმაახლებლთა განხეთქილებაში” მონაწილეობით. საბჭოთა მთავრობისა და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებისადმი ერთგული მსახურებისათვის ალექსი სიმანსკი მუდმივად იღებდა კუთვნილ “30 ვერცხლს” _ სამთავრობო ავტომობილ ЗИС-ს, აგარაკს, ყირიმში დასვენებას, კრუიზებს კომფორტაბელურ თბომავლებზე, სპეცვაგონს რკინიგზით გადაადგილებსათვის, სამედიცინო და პროდუქტებით სპეცმომსახურებას. სსრკ-ს დაშლამდე მოსკოვის საპატრიარქო დელიკატესებითა და ალკოჰოლით მარაგდებოდა კრემლის ბაზიდან. სტალინურ_ბრეჟნევული საეკლესიო იერარქიის ყველა ხელმძღვანელი კომინუზმის მშნებლობის საქმეში შეტანილი წვლილისათვის დაჯილდოებულ იყვნენ ორდენებით, მედლებითა და საპატიო სიგელებით, მათ შორის КГБ-სგანაც.

პატრიარქი ალექსი I იყო რეკორდსმენი საბჭოთა მღვდელმთავრებს შორის ორდენების რაოდენობით _ შრომის წითელი დროშის ოთხი ორდენი, რომლებიც დღესაც სათუთად ინახება და სიამაყით არის გამოფენილი სასულიერო აკადემიის მუზეუმში.

როგორც КГБ-ს არქივების გახსნამ გამოაშკარავა, თვითონ “წითელი საპატრიარქო” საღვთისმსახურო – რელიგიური მოღვაწეობის საფარქვეშ ფაქტიურად იყო სახელმწიფო უშიშროების ქვეგანყოფილება. და აი რატომ: მას შემდეგ, რაც ჭიპლარი, რომელიც აკავშირებდა მოსკოვის საპატრიარქოს მის მშობელ ორგანიზციასთან – КГБ-ს მეოთხე და მეხუთე განყოფილებებთან – 1991 წელს გაწყდა, რმე უძლური აღმოჩნდა დამოუკიდებელი საეკლესიო მსახურებისათვის. აღსრულდა ქრისტეს სიტყვები: “არავის ძალუძთ ორთა ბატონთა მსახურება . . .”. 1947-48 წლებში სტალინურ მართლმადიდებლურ ეკლესიას იმედი ჰქონდა, რომ ჩაატარებდა სრულიად მართლმადიდებლურ კრებას, რომელზეც სახელმწიფო უშიშროების ორგანოების უხილავი დახმარებით მოსკოვის პატრიარქი ამჟამინდელი მეხუთე ადგილიდან პატრიარქთა იერარქიაში, აღყვანილი იქნებოდა პირველ ადგილზე ანუ გახდებოდა მსოფლიო პატრიარქი. მაშინ მოსკოვი კვლავ გამოცხადდებოდა მესმე რომად, ხოლო იოსებ სტალინი ახალ კონსტანტინე დიდად. მაგრამ ღმერთმა არ დაუშვა ასეთი უბედურება ქრისტრიანებზე. მშობლიური საპატრიარქოს მამა კმაყოფილია – შვილები არც თუ ისეცუდები არიან აი, როგორ აღწერენ იოსებ სტალინთან შეხვედრას 1945 წლის 10 აპრილს პატრიარქი ალექსი I-ი და მიტროპოლიტი ნიკოლოზი: “ჩვენ, ბედნიერებით აღვსილებმა იმის გამო, რომ პირისპირ ვხედავდით მას, ვისი მხოლოდ სახელიც კი სიყვარულით წარმოითქმება არა მარტო ჩვენი ქვეყნის ყველა კუთხეში, არამედ ყველა თავისუფლებისა და მშვიდობისმოყვარე ქვეყნებში, მოვახსენეთ იოსებ ბესარიონის ძეს ჩვენი მადლობა . . . ეს იყო მამის ლაღი საუბარი შვილებთან”. რა შეიძლება იყოს ამაზე უფრო ნათელი და დაუნდობელი თვითგამოვლენა საპატრიარქოს ნამდვილი სახისა? 1947 წელს მოსკოვის 800 წლისთავთან დაკავშირებით ალექსი I-მა განაცხადა, რომ რელიგიური ორგანიზაცია, რომელსაც ის წინამძღოლობს, აღავლენს “გულითად, საერთო ეკლესიურ, საერთო რუსულ ლოცვას” “დერჟავის”, მშვიდობის, გამარჯვების, ჯანმრთელობისა და ხსნისათვის. . . ჩვენი ქვეყნის ყველა თავდადებული ხელმძღვანელის, ჩვენი დიდი და ბრძენი ბელადის მეთაურობით, რომელსაც ჩვენი ქვეყანა მტკიცედ მიჰყავს წმინდა გზით ძლერების, დიდებისა და გამორჩეულობისაკენ”.

რმე-ს შემქნელის, გენერალისიმუს სტალინის გარდაცვალება 1953 წელს, დიდი დარტყმა იყო მისი სულიერი შვილებისათვის – პატრიარქ ალექსი სიმანსკისათვის და მის ხელქვეითათვის. საკუთარი ღმერთის მოხსენიება “მონა ღვთისა იოსებად” (საეკლესიო მოხსენების სტანდარტული ფორმურილება) “საღვთისმეტყველო” თვალთახედვით, დამამცირებლად მოეჩვენათ. ამიტომაც, წესის აგებისას მიცვალებულს მოხსენიებდნენ როგორ “გენერალისიმუსი იოსები”. დაკრძალვის წინ თავის სიტყვაში პატრიარქი ალექსი I კეთილუწყობდა: “აღარ არის ჩვენი ხალხის დიდი ბელადი იოსებ ბესარიონის ძე სტალინი. დაიშრიტა დიდი საზოგადოებრივი ძალა: ძალა, რომელშიც ჩვენი ხალხი გრძნობდა საკუთარ ძალას, რომლითაც იგი ხელმძღვანელობდა თავის აღმშენებლობით საქმეებსა და წამოწყებებში, რომლითაც იგი თავს ინუგეშებდა მრავალი წლის მანძილზე. არ არის სფერო, რომელსაც ვერ სჭვრეტდა დიდი ბელადის ღრმა მზერა. . . არც ერთი საკითხი, რომლითაც ჩვენ მისთვის მიგვიმართავს, არ ყოფილა მისგან უკუგდებული; იგი აკმაყოფილებდა ყველა ჩვენს თხოვნას. მისი ხსოვნა ჩვენთვის სამარადჟამოა . . . “ ხრუშოვის დროსაც კი, როდესაც სკკპ XX და XXII ყრილობებზე სკკპ-მ “მოინანია” “პიროვნების კულტი”, საბჭოთა იერარქები კვლავ დარჩნენ ერთგულნი საკუთარი მამის – დიდი ბელადის _ ხსოვნისა. ”კულტის მსახურნი” დღესაც რჩებიან ერთგულნი საკუთარი სულიერი მამა – შემქმნელის “კულტისა”. მოსკოვის საპატრიარქოსაგან არასდროს თქმულა მონანიების არც ერთი სიტყვა წარსულის ამ სამარცხვინო ფურცლების გამო. ხრუშოვი, რომელიც თანამგზავრებს კოსმოსში უშვებდა, იულიუსის კალენდრის მიმდევრებში აღმოჩნდა ხრუშჩოვი როდესაც ხელისუფლებაში მოვიდა, გადაწყვიტა სტალინის კულტის მართლმადიდებელი მსახურებისათვის ადგილი მიეჩინა. სტალინის თაყვანისცემის მოსანანიებლად მან შესთავაზა მმღვდელმსახურებს, თვითონ დაეწყოთ სამრევლოების, სასულიერო სემინარიებისა და მონასტრების მასობრივი დახურვა. ორდენოსანმა საბჭოთა მღვდელმთავრებმა თვითონ დაიწყეს ნაჩქარევად მტკიცება, რომ სოციალისტურ საზოგადოებას რელიგია არ სჭირდება და ასევე ნაჩქარევად დაიწყეს სამრევლოების გაუქმება. მღვდელმთავრებმა, რომელბმაც განსაკუთრებით გამოიჩინეს თავი ამ საქმიანობაში, მიიღეს სახელმწიფო ჯილდოები და სამსახურეობირივი დაწინაურება. 1958-1964 წლამდე სამრევლოების რაოდენობა ორჯერ და მეტად შემცირდა! კალუგის მთავარეპისკოპოსი გერმოგენ გოლუბევი, რომელიც წინ აღუდგა ამ პროცესს, ყოველგვარი კანონის იგნორირებით დაამხეს კათედრიდან და გამოკეტეს მონასტერში ციხის პირობებით. КГБ –სთან შერწყმული სერგიანული იერარქია პრინციპში უძლური იყო ეზრუნა მორწმუნეთა ინტერესებისათვის. 1961 წელს პატრიარქ ალექსი I-ისა და მომავალი პატრიარქის, პიმენის ხელით სამღვდელოება სრულად ჩამოაშორეს ეკლესიის ცხოვრების სამეურნეო ადმინისტრაციულ სფეროს. ასე რომ, სამრევლო მღვდლები გახდნენ საბჭოთა აღმასკომების მიერ შექმნილი “ოცეულების” – სამრევლოების დამფუძნებლების, რომელბიც რეალურად იყვნენ არა მორწმუნენი, არამედ უფრო ხშირად სკკპ-სა და КГБ –ს ვეტერანები _ დაქირავებული მუშები. შედეგად ხელისუფლების მოთხოვნით ე.წ. “ოცეულს” ნებისმიერ დროს შეეძლო დაეხურა ტაძარი, ანდა დაერღვია ხელშეკრულება პოლიტიკურად არალოიალურ მღვდელთან და იგი ექცია უმუშევრად. სამოციან წლებში იმისათვისაც კი რჩებოდნენ სამოძღვრო მსახურების გარეშე, რომ ახალგაზრდა მორწმუნეებს აძლევდნენ დახასითებას ოფიციალურად მოქმედ სასულიერო სემინარიაში ჩასაბარებლად. ხოლო მთავარეპისკოპოსი პიმენ იზვეკოვი, რომელიც იყო ეკლესიაში უღმერთო წესრიგის ერთერთი მთავარი გამტარებელი, იმევე 1961 წელს დაჯილდოებულ იქნა სოციალისტური სამშობლოს მიერ მიტროპოლიტის წოდებითა და შრომის წითელი დროშის ორდენით და მიიღო მნიშვნელობით მეორე _ ლენინგრადის კათედრა, ხოლო მოგვინაებით საერთოდაც პატრიარქი გახადეს. არქიმნიშვნელოვანი არქივები – საპატრიარქოს შიგთავსი ხრუშჩოვის დროს მღვდელმსახურთა КГБ-ს საიდუმლო აგენტებად გადაბირების პროიცესი ვრცელდებოდა სეკლესიო სტრუქტურების ქვედა ეშელონებზეც. გადაბირების საცერში ატარებდნენ არა მხოლოდ ეპისკოპატს, არამედ რიგითი სამღვდელოების მნიშვნელოვან ნაწილსაც, აგრეთვე ეკლესიაში მომსახურე ერისკაცებსაც – ოცეულის წევრებს, სტიქაროსნებს, მგალობლებს, დარაჯებს, დამლაგებლებს. ჯერ კიდევ 1922 წელს სპეცსამსახურებში მომზადებულ იქნა საიდუმლო ინსტრუქცია იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა გადაებირებინათ მართლამდიდებელი მღვდელმსახურები – შოლტისა და თაფლაკვერის მეთოდით, რათა ისინი გადაექციათ “КГБ-ს მუდმივ მონებად”. “ВЧК-ს საიდუმლო განყოფილების რწმუნებულის თანმაშემწის მოხსენება სამღვდელოებასთან აგენტურული და დასმენითი მუშაობის შესახებ 1921 წელს. 1. სამღვდელოება უნდა გამოვიყენოთ ჩვენი მიზნებისათვის, განსაკუთრებით ისინი, ვისაც მნიშვნელოვანი სამსახურეობრივი თანამდებობა უკავია საეკლესიო ცხოვრებაში _ მთავაერპიკოპოსები, მიტროპოლიტები და ა.შ., რათა მათ იძულებით, მკაცრი პასუხისმგებლობის შიშით, სამღვდელოებისათვის გამოსცენ ისეთი განკარგულებები, რომელიც ჩვენთვის იქნებოდა სასარგებლო, მაგალითად: მონასტრების დახურვის შესახებ, მთავრობის დეკრეტების გამო ანტიაგიტაციის აკრძალვა და ა.შ. 2. უნდა გამორკვეულ იქნას ზოგიერთი ეპისკოპოსის ხასიათი, რათა მათი პატივმოყვარეობის გრძნობებზე გათამაშებულ იქნას სხვადასხვა ვარიანტები, მათი სურვილებისა და ჩანაფიქრების წახალისებით. 3. სამღვდელოთაგან დამსმენების გადმობირება რეკომენდირებულია სასულიერო სამყაროსთან ცოტათი მაინც დაახლოების შემდეგ და კულტის თითოეული მსახურის ხასიათის შტრიხების დეტალური გამოვლენის შემდეგ. მასალები შეიძლება მოპოვებულ იქნას სხვადასხვა გზით, უმთავრესად კი ჩხრეკისას პირადი მიმოწერის ამოღებითა და პირადი ნაცნობობით სასულიერო ფენასთან. აუცილებელია სამღვდელოთა შორის დამსმენთა მატერიალური დაინტერესება, ფულადი და ნატურალური სუფსიდიები მათ კიდევ უფრო დამოკიდებულს გახდის ჩვენზე, კერძოდ კი იმ ასპექტში, რომ იგი გახდება ЧК –ს მარადიული მონა და მუდმივად ექნება შიში, არ გაიშიფროს მისი მოღვაწეობა. თუმცაღა ეს მეთოდი საკმაოდ არასაიმედოა და შეიძლება გამოდგეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც გადმოსაბირებელი ობიექტი უნებისყოფოა”. 1950_1960-იან წლებში ჩეკისტებმა დაიწყეს ამ მითითების რეალიზება სრული მოცულობით, რაც გასაკვირი სულაც არ არის _ მთელი იერარქია ხომ ზემოდან, ЧК-ს ხელით იყო შექმნილი. ამ პროცესმა განსაკუთრებული ძალა შეიძინა რმე-იის ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოში (ემს), ქრისტიანულ სამშვიდობო კონფერენციასა (ქსკ) და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში გაწევრიანების შემდეგ. რმე-ს მღვდელმსახურთა გადაბირებამ ისეთ მასშტაბებს მიაღწია, რომ უკვე ძნელი გასარჩევი გახდა, სად წყვეტდნენ ისინი რელიგიურ, სად ჩეკისტურ და სად პარტიულ პრობლემებს. საეკლესიო და ჩეკისტური თანამდებობის შერწყმის მასშტაბებსა და რმე-სა და КГБ-ეს წინაშე მდგარი ამოცანების შესახებ მსჯელობა შეიძლება იმ მასალების მიხედვით, რომლებიც КГБ-ს არქივებშია შემონახული. 1983 წლის ივლისში “ვანკუვერში (კანადა) VI გენერალურ ანსამბლეაზე სსრკ-ს რელიგიური დელეგაციის შემადგენლობაში (სულ ასოცი ადამიანი) გაგზავნილ იყო 47 (!) КГБ-ს აგენტი, რომლებიც იყვნენ რელიგიური ავტორიტეტები, ღვთისმსახურები და ტექნიკური პერსონალი”. 1984 წლის ივლისში КГБ-ს V სამართველოს IV განყოფილების პატაკში ნათქვამია: “შვეიაცარიაში, ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოს ცენტრალური კომიტეტის მუშაობაში მონაწილეობის მისაღებად რმე-ს დელეგაციაში გაემგზავრნენ აგენტები, რომელთაც დავალებული აქვთ ეკლესიათა მსოფლიოს საბჭოს გენერალური მდივნის პოსტზე გაიყვანონ ჩვენთვის მისაღები კანდიდატი. ამ თანამდებობაზე არჩეულია ემიოლიო კასტრო, რომლის არჩევასაც რმე-ის გარდა მხარი დაუჭირეს სოციალისტური ქვეყნების ეკლესიებმაც”. 1983 წელს გამოქვეყნდა პატრიარქ პიმენის ღია წერილი ამერიკის პრეზიდენტ რონალდ რეიგანისადმი, სადაც გაკრიტიკებული იყო ა.შ.შ-ს პოლიტიკა, იქვე კი მღვდელმთავარი იცავდა სსრკ-ს პოლიტიკას. КГБ-ს არქივებში ინახება ინფორმაცია, თუUრეალურად როგორ მზადდებოდა ეს მიმართვა _ “აგენტების “ოსტროვსკისა” და “კუზნეცოვის” მეშვეობით მომზადდა პატრიარქ პიმენის ღია წერილი პრეზიდენტ რეიგანისადმი, წერილი გამოქვეყნდა “Nეწ Yორკ თიმეს”-ში, გადაბეჭდილ იქნა “Известиა”-ში და გადაეგზავნა მეგობრებს თავიანთ გაზეთებში გამოსაქვეყნებლად.” რუსეთის ფედრერაციის უმაღლესი საბჭოს ოფიციალური საპარლამენტო კომისიის მონაცემებით, КГБ-ს საეკლესიო “კრიშის” ქვეშ მოღვაწეობის მთავარი ცენტრები იყო ქრისტიანთა სამშვიდობო კონფერენცია (ქსკ), რომელსაც მრავალი წლის მანძილზე მეთაურობდა ამჟამინდელი პატრიარქი ალექსი რიდიგერი და მოსკოვის საპატრიარქოს საგარეო საეკლესიო ურთიერთობათა განყოფილება _ ОВЦС. КГБ-ს აგენტმა “არამისმა”, რომელიც მუშაობდა ОВЦС-ში თარჯიმნად, გადაწყვიტა საჯაროდ მოენანიებინა გაზეთ “Аргументов и факты”-ს ფურცლებზე (#8 1992). კერძოდ, იგი ჰყვება, რომ _ “ОВЦС-ის თითქმის ყველა თანამშრომელი მუშაობდა КГБ-ს მოსკოვის განყოფილებაზე ან საკავშირო КГБ-ზე. აუცილებელი იყო პატაკების წერა იმის შესახებ, “თუ როდის და სად შედიოდნენ უცხოელები. პატაკი ბარებოდა ხუთ ეგზემპლარად, რომელთაგან ერთი მიდიოდა ОВЦС-ის თავმჯდომარის მაგიდაზე. (მიტროპოლიტი ნიკოდიმ ნიკოდიმოს როტოვი, შემდეგ მიტროპოლიტი იუვენალი და ა.შ. დღეს – მიტროპოლიტი კირილე გუნდიაევი), მეორე ეგზემპლარი – რელიგიის საქმეთა საბჭოში, რომელიც ფაქტიურად იყო КГБ-ს ფილიალი, ხოლო დანარჩენი ეგზემპლარები გადაეცემოდა უშუალოდ КГБ-ს.” ОВЦС-ის მამა დამფუძნებელმა, ლენინგრადის მიტროპოლიტმა ნიკოდიმოს როტოვმა ჯერ კიდევ 1969 წელს ზემოთნახსენები პატაკების ხუთ ეგზემპლიარად წარდგენის პრაქტიკას მოუნახა ერთგვარი საღვთისმეტყველო დასაბუთება, იმავე სერგი სტრაგოროდსკის სულისკვეთებით გამსჭვალული. 50 წლის მანძილზე სოციალიზმის მშენებლობის შედეგს იგი ხედავდა იმაში, რომ “ამ ახალ სამყაროში ხორცილედება და რეალურ მყოფობას იძენენ იდეალები, რომლებიც სამყაროს მოუვლინა განხორცილებულმა სიტყვამ”. ხელდასხმული აგენტების მიზნები და ამოიცანები არ შემოიფარგელბიდა მხოლოდ უბრალო დამსენობითა ან ცრუმოწმეობით. ასე მაგალითად, 1969 წლის ოქტომბერში მოსკოვის საპატრიარქოს დელეგაციას ქრისტიანთა სამშვიდობო კონფერენციის სხდომაზე მიცემული ჰქონდა დავალება “მოეხდინათ ქრისტიანთა სამშვიდობო კონფერენციის გენერალური მდივნის პოსტზე ონდრას (ჩეხოსლოვაკიის სსრ მოქალაქე, რომელიც 1968 წლის ცნობილი მოვლენებისას გამოვიდა ანტისაბჭოთა განცხადებებით) კომპრომიტირება და მიეღწიათ მისი ამ თანამდებობიდან გადაყენებისათვის”. დავალება შესრულდა. ასე რომ “წმინდა აგენტებმა”, როგორც ჩანს, კიდევ თითო ვარსკვლავი ან საპატიო სიგელი მიიღეს. ამას გარდა, იყო ხოლმე პოლიტიკურ-სტრატეგიული ხასითის დავალებები: “ГПУ КГБ СССР-ის სამსახურ “ა”-სთან ერთობლივი გეგმის ფარგლებში საბჭოთა კავშირისათვის სასარგებლო ზეგავლერნის გასატარებლად დასავლეთის კლერიკალური წრეებზე КГБ-ს აგენტურის რელიგიური არხებით ხორციელდებოდა აქციათა კომპლექსი დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში საზოგადოებრივ პოლიტიკურ კრიზისზე ზემოქმედებისათვის (1981). თუმცაღა ასეთი რთული მისია მოსკოვის საპატრიარქოსათვის აღმოჩნდა “მძიმე ჯვარი” – ანაფორებში გამოწყობილი აგენტურის მიერ ჩატარებულმა “კომპლექსურმა ღონისძიებებმა” გამოიღო საპირისპირო შედეგი – გამოუვალ კრიზისში აღმოჩნდნენ არა დასავლეთ ევროპული სახელმწიფოები, არამედ თითონ საბჭოთა კავშირი. იმავდროულად თვითონ სპეცსამსახურები ზრუნავდნენ თავიანთი ნათლულის – მოსკოვის საპატრიარქოს ინტერესების პრიორიტეტებზე: “სსრკ-ს, იუგოსლავიის, ჩეხოსლოვაკიის სსრ, ბულგარეთის სახალხო რესპუბლიკისა და პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის თეოლოგიურ სასწავლო დაწესებულებებში სასწავლებლად გაიგზავნენ აგენტები. . . . მათ წინაშე დასახული ამოცანაა ამ ქვეყნების ეკლესიების სამღვდელოება კვებონ ინფორმაციით კონსტანტინეპოლის პატრიარქის ჰეგემონიური მისწრაფებების შესახებ სხვა მართლმადიდებელი ეკლესიების საზიანოდ, აგრეთვე დაამყარონ კონრაქტები სამღვბდელოებასთან და გამოავლინონ მოწინააღმდეგეთა მიდრეკილებები” (1988 წლის დეკემბერი). მოყვანილი ფრაგმენტიდან, რომელიც “პერესტროიკის” მეოთხე წელს იშვა და როცა სულ რაღაც წელიწადნახევარი იყო გასული რუსეთის გაქრისტიანების 1000 წლის იუბილედან, ძნელი გასაგებია, სად მთავრდება КГБ-ს ინტერესები და სად იწყება საპატრიარქოს ინტერესები – ცხადია წყალგამყოფი ხაზის გატარება უკვე შეუძლებელია. კიდევ ერთი ახალი ეპიზოდი მოსკოვის საპატრიარქოს “კაგებეშნიკური” ცხოვრებიდან. 2000 წელს გამოქვეყნდა სკანდალური ინფორმაცია КГБ-ს გაშიფრული აგენტის, აშშ-ს არმიის გადამდგარი პოლკოვნისკის ჯორჯ ტროფიმოვის დაპატიმრებისა და შემდეგ გასამართლების შესახებ, რომელიც გადაიბირა მისმა სულიერმა მოძღვარმა, რმე-ს მიტროპოლიტმა ირინეოს ზუზემელმა. (აგენტურული მეტსახელი “იკაროსი”), რომელსაც ვენისა და ავსტრიის კათედრა ეკავა. ტროფიმოვის მიერ მიწოდებული მასალები არც თუ ისე ძვირად იქნა შეფასებული, სულ რაღაც 60 ათას მარკად, მაგრამ სამაგიეროდ მიიღო მაღალი სახელმწიფოებრივი ჯილდო – საბრძოლო წითელი დროშის ორდენი. მიტროპოლიტმა “იკაროსმა” – ირინეოსმა შრომის წითელი დროშის ორდენი არ მიიღო (განსხვავებით ბევრი მისი კოლეგა მღვდელმთავრისაგან _ მაგალითად, პატრიარქ ალექსი I-ს ეს ჯილდო ოთხჯერ ჰქონდა მიღებული). მიტროპოლიტ ირინეოსს ფრთოსანი ანაფორა არ უდნებოდა მაღალი სულიერი ლივლივისას და მისი ძველბერძენი თანამოსახელე გმირის, იკაროსისაგან განსხვავებით, იგი არ დაიწვა შრომითი გმირობისაგან, არამედ მშვიდობით აღესრულა სულ რაღაც ორი წლით ადრე, ვიდრე მის სულიერ შვილს ამერიკაში გაასამართლებდნენ. შესაძლოა КГБ-ს არქივები ინახავენ მწველ საიდუმლოს ჭკუის სასწავლებლად _ როგორ შეძლო მღვდელმთავრამა ზუზემელმა გადმოებირებინა ცხვარი საკუთარი ფარიდან? შესაძლოა თვითონ ცხვარი, ამჟამად პატიმარი ტროფიმოვი ახსნის ფარდას ამ სახელმწიფო დონის საიდუმლოს თავის მოგონებებში. საინტერესოა ერთი მარტივი რამ _ რით შეძლო სულიერმა მამამ – “ვერბოვშიკმა” დაეშანტაჟებინა გადმოსაბირებელი – ემუქრებოდა, რომ გასცემდა აღსარების საიდუმლოს ან არ შეუნდობდა ცოდვებს? სტანდარტული იყო რმე-ს ხელმძღვანელების რეაქცია ამ სკანდალზე – სრული სიჩუმე. სახელმწიფო უშიშროების დიდი დამხმარეეები რელიგიასთან ბრძოლაში მღვდლებს, რომლებსაც არ სურდათ საიდუმლო პოლიციასთან თანამშრომლობა და რომლებიც საერთოდაც არ იყვნენ დაკავებული პოლიტიკით, სჯიდნენ მხოლოდ იმისათვის, რომ მათ უნდოდათ კეთისინდისიერად აღესრულებინათ თავიანთი სამოძღვრო მოვალეობები. განსაკუთრებით ნიშნადობლივია მამა ალექსანდრე მენის მაგალითი, რომელსაც მრავალი წლის მანძილზე ავიწროებდა საეკლესიო ხელმძღვანელობა და მსგავსი მაგალითები არც თუ ისე ცოტაა. როდესაც სამღვდელოებას და ერისკაცებს სჯიდნენ “ზედმეტი” რელიგიური აქტივობისათვის, მოსკოვის საპატრიარქო არა თუ შუამდგომლობდა მათ დასახსნელად მშობლიური ხელისუფლების წინაშე, არამედ საერთოდაც ხელს იბანდა მათგან და წერილობით უარყოფდა რწმენისათვის დევნის ფაქტებს, რითაც კიდევ უფრო უხსნიდა ხელებს დამსჯელ ორგანოებს რელიგიების ჩასახშობად. ძალზედ დამახასიათებელია სსრკს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული რელიგიის საქმეთა საბჭოს მიერ რმე-ს მღვდელმთავრებზე გაცემული დახასიათება, რომელიც ანგარიშის სახით წადგენილი იქნა კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტისთვის 1979 წელს. კომუნისტებისათვის “ყველაზე დადებითი ის მღვდელმთავრები არიან, რომლებიც არა სიტყვით, არამედ საქმით ამტკიცებენ არა მხოლოდ ლოიალობასა და პატრიოტობას სოციალისტური საზოგადოებისადმი, აგრეთვე რეალურად აცნობიერებენ, რომ ჩვენი სახელმწიფო არა არის დაინტერესებული რელიგიისა და ეკლესიის როლის ამაღლებით საზოგადოებაში და ესმით რა ეს, არ ავლენენ განსაკუთრებულ აქტივობას მართლმადიდებლობის როლის გაფართოებისათვის მოსახლეობაში. მათ შეიძლება მივაკუთვნოთ პატრიარქი პიმენი, ტალინის მიტროპოლიტი ალექსი (სრულიად რუსეთის ამჟამინდელი პატრიარქი), ტულის მიტროპოლიტი იუვენალი, ხარკოვის მტვარეპიკოპოსი ნიკოდიმოსი” . . . არ არის გასაკვირი, რომ დიდი რუსი მწერლის ალექსანდრე სოლჟენიცინის უკანონო დაპატიმრება და ქვეყნიდან გაძევება 1974 წელს მიტროპოლიტმა ალექსი რიდიგერმა დაახასიათა, როგორც “საბჭოთა ხელისუფლების ძალზედ ჰუმანური აქცია”! რა გასაკვირია, რომ სწორედ ალექსი II-მ შეცვალა პიმენი სრულიად რუსეთის პატრიარქის პოსტზე. იმავე 1974 წელს ალექსი რიდიგერმა, რომელიც იმავდროულად ხელმძღვანელობდა რმე-ს სასწავლო კომიტეტს, საკუთარი დამსახურებების წყალობით მიიღო თანხმობა რელიიგის საქმეთა საბჭოსაგან ახალი “საღვთისმეტყველო” დისციპლინების შემოტანაზე მისადმი დაქვემდებარებულ სასულიერო სემინარიებში. “მართლმადიდებელი მოძღვრის ამოცანაა საბჭოთა პატრიოტიზმის, სამშობლოს საკეთილდღეოდ შრომისადმი პატიოსანი, კეთისინდისიერი დამოკიდებულებისა და სამშობლოსადმი განუზომელი სიყვარულით მრევლის აღზრდა” კიდევ უფრო შთამბეჭდავია იმ ლექციათა ჩამონათვალი, რომელიც ალექსი რიდიგერმა, რომელიც პატრიარქობისაკენ მიისწრაფოდა, სასულიერო სემინარიებში წაიკითხა. “ვ.ი. ლენინი და “კულტურული რევოლუცია”, “კომუნისტური მორალი შრომასა და სოციალისტურ საკუთრებასთან დამოკიდებულების შესახებ”, “ახალი ადამიანის აღზრდა კომუნისტური მშენებლობის უმნიშვნელოვანესი ამოცანაა”. სსრკ მინისტრთა საბჭოსთან არსებულ რელიგიის საქმეთა საბჭოს 1975 წელს გულწრფელად “უხარია”, რომ ამჟამინდელი პატრიარქის ალექსის მიერ გაწეული შრომის წყალობით “შესაძლებელი გახდა კულტის მომავალ მსახურებზე ზემოქმედება ჩვენთვის საჭირო მიმართულებით, შესაძლებელი გახდა მათი თეორიული და პრაქტიკული ცოდნის გაფართოვება მატერიალისტური თვალთახედვით. ეს კი გამოიწვევს მომავალი მოძღვრისათვის რელიგიურ-მისტიური იდეალების ნგრევას, რაც ხელს შეუწყობს საკუთარი თავის, როგორც კულტის მსახურის არსებობის არასაჭიროების გაცნობიერებას”. ასეთი შრომისათვის მხოლოდ შრომის წითელი დროშის ორდენი აშკარად არასაკმარისია! აქედან საპატიო ჩეკისტის ნიშნამდე ან КГБ-ს საპატიო სიგელამდე შორი აღარ არის. (რომელიც რეალურად 1988 წელს მიიღო გამოჩენილმა იერარქმა აგენტურული მეტსახელით “დროზდოვი”). არც თუ ბევრით ჩამორჩაAთავის უფროს მეგობარს სტალინურ მოსკოვის საპატრიარქოს შემადგენლობაში დარჩენილი უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის ამჟამინდელი ხელმძღვანელი მიტროპოლიტი ვლადიმერ სობოდანი. რელიგიის საქმეთა საბჭოში მიღებაზე 1974 წლის 23 დეკემბერს, იმჟამად მოსკოვის სასულიერო სემინარიისა და აკადემიის რექტორმა ვლადიმერ სობოდანმა განაცხადა: “თქვენ იცით, რომ ჩვენს მოსწავლეთა შორის არც თუ ცოტა ახალგაზრდაა, რომელთაც უარყოფითი შეხედულებები აქვთ ამქვეყნიურ ცხოვრებაზე, რომელნიც აღზრდილნი არიან ფანატიკოსი ბებიებისა და მშობლების მიერ. ეს შეხედულებები უსიკვდილოდ უნდა დავამსხვრიოთ. ჩვენ გვაღელვებს, რომ დაუსწრებელ სტუდენტთა, ანუ დღევანდელ მღვდელმსახურთა შორის ჯერ კიდევ ბევრია ჩამორჩენილი და მტრული შეხედულებების მქონე ადამიანი, რასაც ისინი მარჯვედ მალავენ და მხოლოდ ჩვენს წრეში გამოაქვთ სააშკარაოზე”. ის მოძღვრები, რომლებიც ხელმძღვანელობისგან განსხვავებით ვერ მივიდნენე საკუთარი არა საჭიროების შეგნებამდე და გაბედეს ესწავლებინათ არა მატერიალისტური, არამედ რელიუგიური სარწმუნოება, “ხერხემალში გადაამტვრიეს პატრიარქმა და მიტროპოლიტებმა იმით, რომ მსახურებისათვის აგზავნიდნენ შორეული სოფლების სამრევლოებში ანდა იძულებით გაჰყავდათ შტატის გარეთ – პენსიაში, მსახურებისა და პედაგოგობის უფლების გარეშე. ისინი კი, ვინც ბედავდნენ ხმამაღლა ელეპარაკათ ღმერთსა და სარწმუნოებაზე ფართო წრეებში, ხდებოდნენ დამსჯელი ორგანოებისათვის ობიექტები, მათ იძახებდნენ ე.წ. “დამუშავებაზე”, დაკითხვაზე, აგზავნიდნმენ ციხეებსა და ბანაკებში, ემუქრებოდნენ მათ ნათესავებსაც კი. ამგვარად, მორწმუნე ერისკაცის ალექსანდრე პოგოროდნიკოვის წინააღმდეგ უშიშროების ორგანოების მიერ ინსპირირებულ იქნა . . . მეუღლესთან გაყრის პროცესი! Mმოსკოვის საპატრიარქო ყოველთვის განზე დგებოდა კომუნისტური მატერიალიზმისადმი არალოიალურად განწყობილი მორწმუნეებისაგან, რითაც ამ მორწმუნეებს წირავდა ხანგრძლივი დევნისათვის. როგორ შეუძლიათ სასწაულმოქმედებს მოსკოვის საპატრიარქოდან “შუსტრად” გაყვლიფონ საკუთარი საძმო მას შემდეგ, რაც 1988 წელს სკკპ გენერალურმა მდივანმა გორბაჩოვმა უბრძანა მიტროპოლიტბიუროს წევრებს დაკავებულიყვნენ სოციალისტური ბანაკის რიგითი წევრების “ზნეობირივი აღორძინებით”, მიტრებში გამოწყობილი იდეოლოგები იძულებულნი გახდნენ სასწრაფოდ “გადაწყობილიყვნენ”. 1990 წელს რმე-ს ადგილობრივმა კრებამ ფარული კენჭისყრით სრულიად რუსეთის პატრიარქად აირჩია ალექსანდრე მიხეილის ძე რიდიგერი. მისი არჩევისას კვლავ დაირღვა პატრიარქის არჩევის კანონიკური წესები, მიღებული 1917-1918 წლების ადგილობრივი კრების მიერ. 1990 წელს გამართული კრების წევრებს შეეშინდათ მიენდოთ ღმერთისთვის, “რომელიც ისე არ იმზირება, როგორც ადამიანი... არა სახეზე, არამედ გულზე”. (II მეფეთა თავი 16). რუსეთისათვის ესოდენ მნიშვნელოვანი საქმე. ამიტომაც ეპისკოპატი თვითონ ირჩევდა ხელმძღვანელს ორი “ჩამორჩენილთა და მტრულად განწყობილთა წინააღმდეგ მებრძოლი – მიტროპოლიტ ალექსი რიდიგერისა და მიტროპოლიტ ვლადიმერ სობოდანისაგან, რომლებმაც აღზარდეს არა ერთი თაობა საბჭოთა მოძღვრებისა ლენინური მორალისა და საკუთრებისადმი სოციალისტური დამოკიდებულების სულით. გამარჯვება მოიპოვა მიტროპოლიტმა ალექსიმ, რომელსაც უფრო მეტი ორდენები, საპატიო ნიშნები და სიგელები ჰქონდა. უკვე 1990 წლის ნოემბერში მიღებულ იქნა საკავშირო და რუსეთის ფედერაციის კანონები აღმსარებლობის თავისუფლების შესახებ, რამაც ეკლესიას მიანიჭა შეუზღუდავი იურიდიული თავისუფლება როგორც რელიგიურ-საგანმანათლებლო, ასევე საგამომცემლო, სამეურნეო და სამეწარმეო საქმიანობისათვის. როგორ გამოიყენა მოსკოვის საპატრიარქომ ეს თავისუფლება? თავისუფლების მოპოვებიდან მხოლოდ 4 წლის შემდეგ დააინტერესა მოსკოვის საპატრიარქო ოფიციალური სოციალური დოქტრინის პრობლემამ და საზოგადოებაში ეკლესიის ქადაგებამ (სამისიონერო მოღვაწეობამ). ამისათვის პარაქტიკულად არ იქნა რეალიზებული არც ერთი ის შესაძლებლობა, რომელიც ქვეყნის ხელისუფლებასთან 1991-94 წლებში ახლო ურთიერთობებით იყო შესაძლებელი. ამის მაგივრად დაკავებული იყვნენ ყველანაირი მატერიალური შეღავათის მიღებისათვის ზრუნვით, აგრეთვე დანგრეული ტაძრებისა და მონასტრების მასობრივი გახსნით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი ასეთ ტაძრებში არ იყო მრევლი და არ იყო მატერიალური საშუალებები რესტავრაციისატვის – ოღონდ კი ნამდვილი მართლმადიდებლების ხელში არ მოხვედრილიყო ეს ნაგებობა. სრული, უფრო ზუსტად კი უკონტროლო თავისუფლების ოთხნახევარი წელი მოსკოვის საპატრიარქომ მთლიანად გამოიყენა საეკლესიო მმართველობის ადმინისტრაციული ზედა ფენის ცხოვრების პირობების გასაუმჯობესებლად, აგრეთვე დაკავებული იყო სხვადასხვა კომერციულკი და ნახევრადკომერციული სტრუქტურებისათვის ყოველგვარი შეღავათების მასირებული ლობირებით, რის სანაცვლოდაც კომერციული სტრუქტურები “შავი მოგებიდან” წილს უყოფდნენ ეკლესიის აპარატის თანამშრომლებს. მოსკოვის საპატრიარქოს სინოდალური განყოფილებები და სინოდის წევრები გამოდიან საეჭვო ბანკების, ძვირფასი მეტალების გამსაღებელი საწარმოებისა, ნავთობისა და სხვა მსგავსი კომპანიების თანადამფუძნებლებად, გამგეობის წევრებად ან აქციონერებად და თანაც ისე, რომ არც ერთი კაპიკით არ ღებულობდნენ მონაწილეობას ამ ბიზნესებში ან სრულიად სიმბოლური შენატანი შეჰქონდათ. საგადასახადო შეღავათები რელიგიური ორგანიზაციებისათვის, აგრეთვე ლობირების შედეგად მიღებული კერძო შეღავათები, სპეცლიცენზიები ნავთობის ექსპორტსა და სხვა ნედლეულზე – აი, ეს არის მოსკოვის საპატრიარქოს წილი ჩრდილოვან ბიზნესში. თუმცაღა მოგება, რომელსაც ღებულობდნენ ამ წილებიდან, უკვალოდ ქრება, როდესაც საუბარი ეხება სასულიერო განათლების დაფინანსებას, ქველმოქმედებას, სოციალურ მსახურებას, სატელევიზიო გადაცემებს _ ამისათვის საპატრიარქოს ფული არ აქვს. 1997 წლის თებერვლის სამღვდელმთავრო კრებაზე ოფიციალურად განაცხადეს, რომ საპატრიარქოს წლიური ბიუჯეტი 1993-1994 წლებში შეადგენდა თითქმის 1 მილიონ დოლარს, 1995 და 1996 წელებში 2-2 მილიონი დოლარს. მაგრამ ოფიციალური მონაცემებით მხოლოდ რუსეთის მოსახლეობის მახორკით მოწამვლისაგან – განბაჟების გარეშე შემოტანილი თამბაქოს გაყიდვით 1995 წელს ОВЦС-მა მიიღო 75 მილიონი დოლარი, 1996 წელს კი _ 23 მილიონი დოლარი. პატრიარქის პირდაპირ დაქვემდებარებაში მყოფმა წმინდა ნიკოლოზის მონასტერმა მხოლოდ მოსახლეობის გამოთრობით – ალკოჰოლის რეალიზაციით მიიღო 350 მილიონი დოლარი. ჩემი შეკითხვის პასუხად პროკურატურის მიერ ოფიციალურად დადასტურებულია “ჰუმანიტარული დახმარებით” ვაჭრობის ფაქტები ფულის გადარიცხვით “თამბაქოს მიტროპოლიტისათვის” და არყის მონაზონისათვის”. თამბაქო შეადგენს 42 პროცენტს ე.წ. “ჰუმანიტარული დახმარებისა”, რომელიც ყოველგვარი მორიდების გარეშე იყიდებოდა. მას შემდეგ, რაც 18.7.1996-დან ყველა ჯურის საქმოსნებისათვის შეღავათები გაუქმდა, 1996 წლის 12 სექტემბერს რუსეთის ფედერაციის მთავრობამ № ВЧ-П2-3/1286 განკარგულებით მკვდრეთით აღადგინა ეს შეღავათები რუსეთის მართმადიდებელი ეკლესიის საქმოსნებისათვის. სააქციო საზოგადოებამ “საერთაშორისო ეკონომიკური თანამშრომლობა” სადაც საპატრიარქო ძირითადი დამფუძნებელია, 1994-1995 წლებში აწარმოა 14,7 მილიონი ტონა ნავთობის ექსპორტი (1996 წელს ბრუნვამ 2 მილიარდი დოლარი შეადგინა). ჯერჯერობით არ არის გახსნილი ინფორმაცია იმ საწარმოთა შესახებ, რომლებიც ვაჭრობენ ნავთობით, ალმასებით, ოქროთი და რომლებშიც გარეულია საპატრიარქო. ეკლესიის ალმასის ვარსვლავებს სულაც არ სცხვენიათ ბრილიანტების ბიზნესში მონაწილეობა. ასე მაგალითად, სააქციო საზოგადოება “არტგენმმა”, რომელსაც მოსკოვის საპატრიარქოს ОВЦС –ი აკონტროლებს, მხოლოდ 1994 წელს რუსეთის ძვირფასი მეტალების კომპანიისაგან მიიღო 6 მილიონი დოლარის ღირებულების ალმასები გადამუშავებისა და შემდგომი რეალიზაციისათვის. როდესაც ყოველკვირეული “Московские новости” (#25, 200წ.) განიხილავდა საკითხს რმე-ს ჩრდილოვანი მოღვაწეობის შესახებ, წერდა: “. . . რაც უფრო მატულობს ბოლო წლებში ეკლესიისა და მისი მეთაურის პოლიტიკური მნიშვნელობა . . . მით უფრო მეტად ხდება ეკლესიის შეზრდა ეკონომიკაში ... СНГ-ს ტერიტორიაზე ეკლესია იქცა გიგანტურ ოფშორად გაუკონტროლებელი ფულადი ნაკადებით. პარადოქსალურია, მაგრამ რმე-ს კეთილდღეობა პირდაპირ არ არის დამოკიდებული არც მრევლის რაოდენობაზე, არც სამრევლოების რაოდენობაზე, არამედ ყველაფერს უზრუნველყოფს რმე-ს ასტრონომიული ჩრდილოვანი შემოსავლები. ყველაფერი ახალი, რაც ცდილობს გააღწიოს სტალინურ ბრეჟნევული იერარქიის ბეტონის კედელში, ხდება დევნის ობიექტი. მღვდლებმა ალექსანდრე ბორისოვმა და გიორგი კოჩეტკოვმა შესძლეს და ღმერთისკენ შემოაბრუნეს რამდენიმე ათასი ადამიანი, ძირითადად ახალგაზრდები. და აი პატრიარქის განკარგულებით მამა გიორგი გადაყვანილ იქნა პატარა ტაძარში, სადაც მის მისი სამრევლო ფიზიკურად ვერ ეტევა. ამასთან ერთად საპატრიარქო ყველანაირად ცდილობს ნაყოფიერი ნიადაგი შეუქმნას ეკლესიის გარშემო არსებულ სხვადასხვაგვარ ექსტრემისტებს, ანტისემიტებს, ადამიანებს, რომლებიც მიდრეკილნი არიან არჩევანის თავისულფების უარყოფისა და ძალადობისაკენ რწმენის საკითხებში. რადგანაც საპატრიარქო და მისი მსახურები ვერაფერ პოზიტიურს ვერ ეუბნებიან თანამედროვე საზოგადოებას, მთელი მათი “ქადაგება” დადის მოწოდებამდე _ “აიკრძალოს”, “განიკვეთოს”, “დაიწყევლოს”. სულ უფრო ხშირად დახმარებისათვის მიმართავენ სახელმწიფო ძალადობას. 1994-1995 წლებში მოსკოვის საპატრიარქომ გააფორმა თითქმის საიდუმლო ხელშეკრულებები ყველა ძალოვან სტრუქტურასთან: თავდაცვის სამინისტროსთან, შსს-თან სასაზღვრო ჯარებთან და თქვენ წარმოიდგინეთ, ინფორმაციისა და სამთავრობო კავშირგაბმულობის ფედერალურ სააგენტოსთანაც კი. იკითხავთ _ რა საჭიროა ასეთი ხელშეკრულება ისეთ ეგზოტიკურ დაწესებულებასთან, როგორიც სამთავრობო კავშირგაბმულობაა? Pპატრიარქს ხომ ისედაც აქვს პირდაპირი კავშირის პრეზიდენტთან, აქვს “ვერტუშკა”... . როგორც ჩანს, ეპისკოპატის მთელ შემადგენლობასც აქვს სურვილი მიიღოს სატელოფონო ნომენკლატურული სიკეთეები და ამასთანვე თავიანთი სულიერი ძმების სატელოფონო საუბრების მოსმენის საშუალებაც. ФСБ-სთან ხელშეკრულების დადების საჭიროება არ იყო, რადგან КГБ СССР-ის ყველა ის აგენტი, რომლებიც საპატრიარქოს “იერარქები იყვნენ ან დარჩნენ იმავე საეკლესიო თანმადებობაზე ან კიდევ უფრო დაწინაურდნენ. ამიტომაც ადგილობირივი ხელისუფლება და მილიცია მრავალ წინაღობას უქმნის სხვა მართლმადიდებლურ სტრუქტურებსა და კონფესიებს. ასე რომ “მუდმივი მონები” სულ უფრო მეტ პრეტენზიას აცხადებენ რიგით რუსებზე ბატონობისატვის. პანაღიიან ჩეკისტებს სამღვდელოთა შორის სურთ იხილონ სულ უფრო მეტი “მართლმადიდებელი შამანი”, უაზროდ წესები შემსრულებელი, რომელბიც ხელს შეუწყობენ ცრურწმენებისა და მაგიზმის განვითარებას, რაც დაკონსერვებულია XIX საუკუნის სოფლის მცხოვრების დონეზე. 1995 წლის 5 მაისს მოსკოვის ცენტრში ერთერთ ტაძარში მღვდელმა ოლექს ტენიაევმა ბლაგოჩინ მამა ბორის გუზნიაკოვთან ერთად ჩაატარა შუასაუკუნებრივი “სულების განდევნის” რიტუალი, ხოლო შემდეგ ეზოში “ცეცხლით განწმენდის წესი”, რომლის პრაქტიკაც კათოლიკურ ინკვიზიციას ეკუთვნის. მამა ოლეგი კოცონში წვავდა არამართლმადიდებლურ ლიტერატურას. და ამას უყურებდა მთელი ქვეყანა რუსეთის ტელერადიოკომპანიის პროგრამა “ვესტიში”. ამასთან ერთად წმიდა სინოდის მუდმივი წევრის სანქტ-პეტერბურგის მიტროპოლიტ იოანეს მოღვაწეობაში აყვავებას განიცდის ანტისემიტიზმი და შავრაზმელობა. სწორედ მან მოუწოდა 1933 წლის გერმანიის მსგავსად ეთნიკური წმენდისაკენ სახელმწიფო დაწესებულებების სისტემაში. კონსტანტინეოლის (მსოფლიო) პატრიარქი ბართლომეოსი 1995 წლის 12 ივლისსს პატრიარქ ალექსი II-ს წერდა: “კონსტანტინეპოლის დედა ეკლესია ტკივილით ადევნებდა თვალს საბჭოთა ტირანიის მიერ ჩადენილ ანტიკანონიკურ ქმედებებს 70 წლის მანძილზე, ფიქრობდა რა, რომ ეს ყველაფერი ხდებოდა ათეისტური რეჟიმის იგემონური ტაქტიკის კარნახითა და ძალადობით, და ვინაიდან თანაგიგრძნობდათ თქვენ, განიკითხავადა ამ ყოველივეს წინააღმდეგობის გარეშე”. Mმაგრამ დღეს განახლებად რუსეთში, როდესაც პატრიარქ ბართოლომეოს იგივე წერილის სიტყვებით რომ ვტქვათ “ქრისტესმიერი თავისუფლების ქარმა კვლავ დაბერა და ახლა უკვე სამუდამოდ”, “ხანგრძლივი და თავსმოხვეული თანაცხოვრება ამ რეჟიმთან ხელს უშლის” რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას არადგინოს კანონიკური კრებითი მოწყობა და იყოს ჭეშმარიტი ეკლესია, რომელსაც შეუძლია იყო ზნეობირივი დასაყრდენი ადამიანისათვის. ჩვენ სულიერად ვიღაც კი არა, მართლმადიდებელი თალიბები გვანათლებენ ისევე როგორც მსოფლიო მართლმადიდებლობაში, განსაკუთრებით და უფრო მძაფრად – რუსულში, გამოიკვეთა უკიდურესი ფლანგები _ “ლიბერალ-დემოკრატები” ერთი მხრივ და მეორეს მხრივ მათი მოწინააღმდეგენი – კონსერვატული რადიკალ-ექსტრემისტები, რომელთა იდეური ბელადი იყო სანქტ-პეტერბურგის მიტროპოლიტი იოანე სნიჩევი. მართალია მიტროპოლიტი 1995 წელს გარდაიცვალა, მაგრამ მისი საქმე ცოცხლობს და იმარჯვებს. მათ რიგებში მოიაზრება სინოდის წევრი მმართველი მღვდელმთავრების უმრავლესობა, სამრევლო მღვდლები და მონაზონთა კორპუსის ძირითადი მასა მაშინ, როცა მცირერიცხოვანი რეფორმატორები მოსკოვის საპატრიარქოს მიერ იდევნებიან _ მღვდელი ალექსანდრე მენი მოკლეს, მისი წიგნების გაყიდვა ტაძრებში ფიზიკურად აკრძალულია, ერთი ორი გამონაკლისის გარდა. ფართოდ არის ცნობილი, როგორ სდევნიან მამა გიორგი კოჩეტკოვს და მის მრავალრიცხოვან მრევლს მხოლოდ იმის გამო, რომ შეეცადნენ თავიანთი სამრევლოს ცხოვრებაში დაემკვიდრებინათ ყველაზე უფრო მომწიფებული რეფორმა _ კერძოდ კი ღვთისმსახურების ჩატარება რუსულ ენაზე. ინფორმაციის ერთადერთი ორგანო, რომელიც პირობითად შეიძლება მივაკუთვნოთ ზომიერად ლიბერალურ მიმართულებას არის ქრისტიანული საეკლესიო-საზოგადოებრივი არხი რადიო “სოფიაზე”, რომელმაც 1997 წელს პატრიარქ ალექსი II-სგან მკაცრი გაფრთხილება მიიღო: “ჩვენ ვთვლით, რომ რმე-ს მღვდელმსახურთა მონაწილეობა აღნიშნულ რადიო არხ “სოფიაზე” – დაუშვებელია, რადგანაც ეს არხი ეწინააღმდეგება მართლმადიდებლური რწმენის სულს”. რაც შეეხება ფუნდამენტალისტ ფანატიკოსთა მძლავრ ფრთას, იგი წარმოადგენს აბსოლუტურ უმრავლესობას რმე-ში და აკონტროლობს მრავალრიცხოვან საინფორმაციო საშუალებას, როემლებიც მათ იდეოლოგიას გამოხატავენ: რადიოსადგური და გაზეთი “რადონეჟი”, ОРТ-ზე შაბათობით მიტროპოლიტ კირილეს რელიგიური პროგრამა, გაზეთი “Русь провославная” და “Русь державная”, ტელეპროგრამ და ჟურნალი “Русский дом”, სპეცჩანართი კომუნისტურ გაზეტში “Завтра“-ში და უკიდურესად მარგინალკური და მცირეტიჟიანი გაზეთები "Я - русский", "Мы - русские", "Наше отечество", "Пульс Тушина", "Дуэль" და სხვა. უფრო ზომიერი გამოცემები, მაგრამ სადაც ხშირია გამოხტომები სხვაგვარად მადიდებელთა და ლიბერალთა წინააღმდეგ: "Православная Москва", "Московский церковный вестник". რაც შეეხება პროვინციულ პრესას, ადგილობრივი ტალიბანის ბეჭდვითი ორგანოები ურიცხვია! ჩამოვთვალოთ მოსკოვის საპატრიარქოს მართლმადიდებელი “ტალიბანის” “მრწამსის” ძირითადი პრინციპები: 1. მსოფლმხედველობის რეტროსპექტულობა – მუდმივად უკან ხედვა და წარსულის საკრალიზაცია. ნამდვილი ჭეშმარიტება მხოლოდ წარსულ დიდებაშია; 2. ძველი სტილის (იულიუსის კალენდრის) ჭეშმარიტებაში აბსოლიტური, შეურყეველი რწმენა. ფუნდამენტალისტები პრინციპული ძველმესტილეები არიან; 3. ღვთისმსახურების თანამედროვე ენებზე ჩატარების დაუშველბლობა _ რუსებისათვის რუსულ ენაზე ღვთისმსახურების დაუშვებლობა; 4. საღვთისმსახურო განწესში ცვლილებების შეტანის აკრძალვა; 5. ფსკოველი სტარეცის ფილოფეოსის (XV ს.) იდეისადმი ერთგულება – “მოსკოვი – მესამე რომი”; და აქედან გამომდინარე: 6. რუსეთში მონარქიის, იმპერიის აღდგენის პოლიტიკურ-რელიგიური წყურვილი და ეკლესიასა და სახელმწიფოს შორის სიმფონიის აღდგენის სურვილი, რომელიც თითქოსდა არსებობდა 1917 წლამდე; 7. მებრძოლი ანტიეკუმენიზმი. მოთხოვნა, რომ რმე-მ დატოვოს ეკლესიათა მსოფლიო საბჭო (ბულგარეთისა და საქართველოს ეკლესიის კვალად); 8. უკიდურესი მტრობა სხვაგვარად მადიდებლთა _ კათოლიკეთა, პროტესტანტთა და სხვა მიმართ; 9. დასავლეთისადმი მტრობა. იქაური პოლიტიკური და საზოგადოებრივი წყობის, კულტუირის მტრობა. განსაკუტრებით ა.შ.შ.-სა და ნატოს მტრობა; 10. დემოკრატიის, დემოკრატიული თავისუფლების, ადამიანის უფლებებისა და განსაკუთრებით სინდისის თავისუფლების მიუღებლობა. რმე-ს მღვდელმთვართა კრებამ, რომელიც 2000 წლის აგვისტოში გაიმართა, მიიღო კონცეფცია, რითაც გამოხატა უკიდურესი მიუღებლობა სინდისის თავისუფლების პრინციპების მიმართ. “სინდისის თავისუფლების პრინციპის იურიდიული დამტკიცება ნიშანია საზოგადოების მიერ რელიგიური მიზნებისა და ღირებულებების დაკარგვისა, მასობირივი აპოსტასიისა, ეკლესიის საქმისა და ცოდვაზე გამარჯვებისადმი ფაქტიური ინდეფერნტულობისა”. 11. ანტისემიტიზმი და რწმენა იმისა რომ რუსეთის ყველა უბედურებაში დამნაშავე ებრაელები არიან. მართლმადიდებელი “ტალიბანების” სულიერი მასწავლებელი მიტროპოლიტი იოანე სნიჩევი, რომელიც იყო საეკლესიო რეფორმების მომხრეებზე დევნის სულისჩამდგმელი _ იყო ანტისემიტი, სჯეროდა “სიონელ ბრძენთა ოქმების” ნამდვილობისა, მსოფლიო შეთქმულებისა რუსეთისა და მართლმადიდებლობის – ანტიქრისტესა და სატანის წინააღმდეგ ბრძოლის ჭეშმარიტი მედროშის _ წინააღმდეგ. ამგვარად მიტროპოლიტმა იოანემ, ანტისემიტიზმის ამ იდეოლოგმა 1995 წელს ჩამიაყალიბა ასეთი თეოლოგიური ძიებანი ნაციონალურ საკითხთან მიმართებაში: “ახლა რუსი ადამიანი ხედავს ებრაელს მსაჯულადაც და ჯალათადაც. რუსი ადამიანი ამტკიცებს: ურიებმა დაღუპეს რუსეთი ...”. რმე-ში ლიბერალურ-რეფორმატორული მიმართულება მას მიაჩნდა ღმერთთან ბრძოლად: “დარწმუნდნენ რა, რომ შეუძლებელია ეკლესიის დანგრევა პირდაპირი ძალადობით, ღმერთთან მებრძოლები მთელ ძლისხმევას მიმართავენ მართლმადიდებლობის შიგნიდან გახრწნაზე _ სამოციქულო, წმიდა მამათა სწავლებისათვის ერეტიკული შეხედულებებისა და სიბრძნეების “ინექციის” გზით. ჩამოთვლილმა ჭეშმარიტებებმა 90-იანი წლების ბოლოსათვის სულ უფრო და უფრო ღრმად გახლიჩა საეკლესიო ხელმძღვანელობა პატრიარქ ალექსი II-ისა და მიტროპოლიტ კირილე გუნდიაევის მეთაურობით და დაიწყო გადასვლა ექსტრემისტულ-კონსერვატიულ, ულტრანაციონალისტურ პოზიციებზე. ეგეც შენ – გინდა უკბინე გინდა იკბინე – სრულიად რუსეთის კლერიკალიზაცია კანალიზაციის გარეშე 1998 წელს რუსეთის გაქრისტიანების 1000 წლისთავის იუბილეს პომპეზური აღნიშვნის შემდეგ, მოსკოვის საპატრიარქო მთელი მსოფლიოს დასანახად დაუღალავად ახდენს რუსეთის არნახული რელიგიური აღორძინების დეკლარირებას. თუმცაღა სინამდვილეში ხალხის რწმენის აღორძინების ნაცვლად ხდება ჩანაცვლება: საზოგადოებისა და სახელმწიფოს სულ უფრო ძლიერი კლერიკალიზაციას სახელმწიფო ბიუროკრატიული აპარატის მხრიდან მუდმივი აქტიური მხარდაჭერით იწვევს “კულტის მსახურთა” როლის გაძლიერებას და განსაკუთრებით უმაღლესი იერარქიული რგოლის როლის გაძლიერებას სახელმწიფოსა და საზოგადოების სოციალურ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში. როგორც ერთმა თანამედროვე ღვთისმეტყველმა სწორედ შენიშნა: “ კლერიკალიზაცია არის მოვლენა, რომლის დროსაც ქურუმთა ელიტა გამოდის შუამავლად საზოგადოებასა და ზეცას შორის და საზოგადოებისაგან და სახელმწიფოსგანაც კი მოითხოვს _ ირწმუნონ მათი აბსოლუტური განსაკუთრებულობა და ექსკლუზიურ უფლებას გამოხატავდეს ჭეშმარიტებას ბოლო ინსტანციაში”. აქედან მომდინარეობს მოსკოვის საპატრიარქოს სულ უფრო მზარდი და წარმატებული მცდელობები უკანონო ჩარევისა სახელმწიფოსა და საზოგადოების ცხოვრება-მოღვაწეობაში. რუსეთი კონსტიტუციის მიხედვით საერო სახელმწიფოა, სადაც აღიარებულია რწმენის თავისუფლება, რელიგიური და იდეოლოგიური მრავალფეროვნება. მიუხედავად ამისა, სახელმწიფო ეხმარება მოსკოვის საპატრიარქოს თავს მოახვიოს საზოგადოებას ახალი იდეოლოგია – რმე-ს მიერ ინტერპრეტირებული მართლმადიდებლური რმწენა (როგრც უწინ _ კომუნისტური). რაც პირველ რიგში წარმოჩინდა მოსკოვის საპატრიარქოს ლობისტების მიერ “სინდისის თავისუფლების” შესახებ დისკრიმინაციული კანონის პარლამენტისა და პრეზიდენტ ელცინის მეშვეობით “გათრევაში” და რომელიც ძალაში შევიდა 1997 წლის სექტემბერში. ამ კანონმა ფაქტიურად სერიოზული შეღავთები და უპირატესობები მინიჭა მოსკოვის საპატრიარქოს. ამით გულმოცემული რმე არა მხოლოდ ცდილობს წარმატებით მოახდინოს სასულიერო სფეროს პრივატიზება, არამედ ცდილობს ხელყოს სამოქალაქო თავისუფლებები, ერევა ხელისუფლების ორგანოების მუშოაბაში, ცდილობს ჩანერგვას სახელმწიფო და საზოგადოებრივ სტრუქტურებში და ყველა სფეროდან წარმატებით აძევებს თავის რელიგუიურ კონკურენტებს. ამ ახალი კანონის საფუძველზე უფლებებში იზღუდებიან არა მხოლოდ ე.წ. “ეგზოკიტური სექტები”, არმედ ეყრდნობა რა ცრულ კანონიკურ პოსტულატს, მოსკოვის საპატრიარქო ითხოვს განსაკუთრებულ როლს სასიცოცხლო სივრცის “მწყსისათვის”, აიძულებს სამოქალაქო ხელისუფლებას, მოახდინოს სხვა დანარჩენი კონფესიების ყოველმხრივი დისკრიმინაცია. ამავდროულად მოსკოვის საპატრიარქოს უსასყიდლოდ გადაეცემა უშველებელი მიწის ნაკვეთები და ყოველგვარი უძრავ ქონება, მათ შორის არარელიგიური დანიშნუყლებისაც, რომელიც არასდოდეს ეკუთვნოდა ეკლესიას. კათოლიკური ეკლესია მრავალი წელია წარუმატებლად ცდილობს დაიბრუნოს სამლოცველოები მოსკოვში, ორიოლში, პიატიგორსკსა და კისლოვოდსკში, სხვა ქალაქებში. ბაპტისტებმა, ორმოცდაათიანელებმა, ადვენტისტებმა კი უარი მიიღეს თხოვნაზე _ მიეყიდათ ან არენდაში გადაეცათ მიწის ნაკვეთები ან შენობები. მოსკოვის საპატრიარქოს მღვდელმსახურთა მიერ რელიგიური დისციპლინების სწავლება “რელიგიათმცოდნეობის” შირმით ინერგება უმაღლეს სასწავლებლებში, მათ შორის სამხედრო აკადემიაშიც კი. ზოგიერთ რეგიონში (სმოლენსკი, კურსკი, მოსკოვის ოლქი და სხვა) სახელმწიფო საშუალო სკოლებში ზოგადსაგანმანათლებლო დისციპლინებში შეტანილია საღვთო სჯულის სწავლება. მიმდინარეობს შეიარაღებულ ძალების ფართომასშტაბიანი კლერიკალიზაცია. ტარდება ოფიციალური ცერემონიები (დროშების, რაკეტების, ხომალდების, ჩეჩნეთის ომში მიმავალი ჯარისკაცებისა და იარაღის კურთხევა), რაც არის კანონის “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ”, რომელიც კრძალავს სამხედრო ნაწილებში რელიგიურ საქმინობას, სერიოზული დარღვევა. იგივე შიელძლება ითქვას პენიტენციალურ სისტემაზეც, რომლის ტერიტორიაზეც შენდება მხოლოდ და მხოლოდ მართლმადიდებლური ტაძრები. ციხეებიდან და ბანაკებიდან იდევნებიან მხოლოდ ის მღვდელმსახურები, რომლებიც არ შედიან მოსკოვის საპატრიაროს სტრუქტურებში. პოსტკომინისტური საზოგადოების სულიერი აღორძიენბის ჩანაცველბა გარეგანი მართლმადიდებლური კელრიკალიზაციით, უეჭველად გამოიწვევს ახალ სულიერ კრიზისს საზოგადოებაში იმ საეჭვო რწმენების ფონზე, რომ თითქოს ქვეყანაში მოსახლეობის 60-70 პროცენტი მართლმადიდებელი მორწმუნეა. უფრო ზუსტია შსს-ს სტატისტიკა, რომელიც ამტკიცებს, რომ “ქრისტეს შობის” საეკლესიო დღესასწაულზე მოსკოვის ტაძრები (ასეთი სულ 500-მდეა) მოინახულა 200 ათასმა ადამიანმა (ანუ მოსახლეობის 1,5%). თუ გავითვალისწინებთ, რომ ამ დღესასწაულზე მრავალი ადამიანი მხოლოდ ცნობისმოყვარეობის გამო მიდის ტაძარში, რეალურად მორწმუნეთა რაოდენობა გაცილებით ნაკლები იქნება. მართლმადიდებლური კლერიკალიზმი, ცდილობს რა სახელმწიფო და საზოგადოება გადაჩეხოს შუასაუკუნეებში, სინდისის თავისუფლების ხელყოფის გარდა ხშირად ამწვავებს ნაციონალურ საკითხებს, როდესაც რუს მართლმადიდებლებს ფაქტობრივად მიაკუთვნებს სრულფასოვან ადამიანთა კატეგორიას, ხოლო არარუსებს და ურწმუნობეს _ მეორეხარისხოვან ადამინთა რიცხვს, რითაც ნაყოფიერ ნიადაგს უქმნის სულიერ ნაციონალურ აპარტეიდს. როგორ ვიღაცამ თქვა _ რმე ხომ სექტაა. თქვა, რომ საზარელია – ის ხომ დესტრუქციულია და მზაკვრულად დაამატა – ტოტალიტარულიც ბოლო დროს მოსკოვის საპატრიარქომ გააჩაღა ისტერიული კამპანია ახალი რელიგური მიმდინარეობების წინააღმდეგ, რადგანაც არც თუ უსაფუძვლოდ მრავალ მათგანს საკუთარ კონკურენტად აღიქვამს. ბრალს სდებს რა სხვა რელიგიურ ორგანიზაციებს მათ წევრტა პიროვნების უფლებების ხელყოფაში და მათთვის ძირიათდი სამოქალაქიო უფლებების წართმევაში საპატრიარქო მოქმედებს ცნობილი მეთოდით “ქურდი დაიჭირეთ”. Dდაამტკიცა რა სახელმწიფოებრივ დონეზე, კაბალური წესდება საკუთარი სამრევლოებისათვის, მოახდინა რა საეკლესიო თემების ქონების სრული ექსპროპრიაცია, ჯიუტად ეწინააღმდეგება საეკლესიო სასამართლოს შემოღებას, რიტაც საკუთარი მსახურები ყმებად აქცია, “წიტელი ეკლესია” თვითონ გადაიქცა ტიპიურ ტოტალიტარულ სექტად. საფუძვლიდანვე დარღვეულია მართლმადიდებლური კრებითობის საფუძველბი რმე-ს დაფუძნებიდან 1943 წელს უარყოფილ იქნა ეპისკოპატის არჩევითობის პრინციპი, შემდეგ 1917-18 წლების ადგილობრივი კრების მიერ დამკვიდრებული ეს პრინციპი იქნა ლიკვიდირებული აგრეთვე ლიკვიდირებულ იქნა სამრევლო უხუცესტა არჩევის წესი, რომელიც საბჭოტა ხელისფლების დროსაც კი ფორმალურად მაინც არსებობდა. Bბოლო დროს მიღებული სიახლეების შედეგად საეკლესიო შესაკრებლების თავმჯდომარეებს არ ირჩევენ მრევლის წევრები არამედ შეიძლება დანიშნულ იქნან მართველი ეპსიკოპოსის მიერ ასეთი მაგალითები უკვე არის. Pპატრიარქმა დანიშნა დეკანოზი ოლეგ კლემოიშევი ერტდროულად წინამღვრადაც და უხეცესადაც მამა გიორგი კოჩეტკოვის ყოფილ სამრევლოში. Mმრავალი ეპარქიიდან მოდის საჩივარი საეპარქიო სამმართველოებაზე, რომლებიც სამრევლოებს აიძულებენ მიიღომ ახალი წესდებები სადაც დაშვებულია უხუცესთა პირდაპირი “ზემოდან” დანიშვნის შესაძლებლობა. 1997 წლის დეკემბრის ბოლოს გამოდიოდა რა მოსკოვის საეპარქიო კრებაზე ალექსი II მიუსადაგა კანონიკური ბაზა საპატრიარქო ტოტალიტარიზმს. დაამახინჯა რა მოციქულთა წესების 39-ე მუხლის შინაარსი რომელიც ამბობს: “პრესვიტერებმა და დიაკონებმა ეპისკოპოსების ნების გარეშე არაფერი მოიმოქმედონ, პატრიარქმა გააფართოვა ნორმა რომელიც ეხება სარვთისმსახურებო მოქმედებებს, და პირდაპირ დაემუქრა სამღვდელოებას, რომელიც გარისკავენ და სახელმწიფო ხელისფულების ორგანოებს მომართვენ ზემდგომის საეკლესიო ხელისუფლების გარეშე. რა გასაკვირია რომ პატრიარქი მოციქულთა 39-ე წესის ასეთ განმარტებას თვლის “ფუნდამენტურ საეკლესიო კანონად”. მომავალში ეს დებულება დამტკიცებულ იქნა მომდევნო სამღვდელმთავრო კრების მიერ. იმავე კრებაზე პატრიარქი დაემუქრა “საეკლესიო დისციპლინარული პასუხისმგებლობით” შტატის გარეთ ანდა მღვდელმოქმედება აკრძალულ პირებს ნებისმიერი გამონათქვამისათვის, რომელიც არ ემთხვევა მის თვალსაზრისსს. ხოლო 1999 წქლის 29 დეკემბერს წმინდა სინოდმა ეს იდეა “სრულყო”, და განსაკუთრებით მიუთითა მღვდლებს თავის გარშემო ისეთი საკრებულოების დაუშვებლობის შესახებ სადაც ადგილი ექნებოდა პოლიტიკურ დამოკიდებულებას უმაღლესი საეკლესიო ხელისუფლებისადმი. საინტერესოა როგორ უნდა მოახერხოს ამ ხელისფულებამ საკუთარი მისამართით კრიტიკის აკრძალვის თანხვედრა სახარების მოწოდებასთან: “თუკი შენი ძმა შესცოდავს მიდი და ამხილე იგი” (მათე 18, 15-17). სამღვდელოთა შორის პანაღიიან ჩეკისტებს სურთ იხილონ “მართლმადიდებელი შამანები” წესების უაზროდ აღმსრულებლები, რომლებიც ყოველმხრივ ხელს უწყობენ ცრურწმენებისა და მაგიზმის არსებობას და რომელნიც დაკონსერვებულნი არიან XIX საუკუნის სოფლის მოსახლის დონეზე. ხსენებულ დოკუმნეტში პატრიარქმა ალექსიმ მოახდინა “წითელი საპატრიარქოს” ახალი თეოლოგიის ფორმულირება, როდესაც სინდისის თავისუფლების შესახებ ახალი კანონის ზოგიერთი მღვდელმსახურის გაკრიტიკების გამო განაცხადა: “პირები, რომლებსაც აქვთ განსხვავებული აზრი, სულ ცოტა ვალდებულნი არიან ტავი შეიკავონ საჯაროდ ამ აზრების განხილივისაგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ისინი დაისჯებიან საეკლ,ესიო დისციპლინარული სასჯელით ... მკაცრი სასჯელის პერსპექტივის გამო მღვდლებს უკრძალავენ სახელმწიფო ხელისუფლებასთან თვითნებური მართვის შესაძლებლობას, ზემდგომი საეკლესიო ხელისფლების გარეშე.” Aხალი კანონის კრიტიკისათვის შტატგარეშე იქნა გაყვანილი სანქტ-პეტერბურგის სასულიერო აკადემიის ინსპექტორი იღუმენი ბენიამინ ნოვიკი. Eეს უკვე ფეოდალიზმი კი არა, მონათმფლობელობაა! რითი არ არის ტოტალიტარული სექტა! რმე-ეს მართვის წესდება, სამოქალაქო წესდება, სამრევლოების ტიპიური წესდება თავისი მკაცრი მოტხოვნებით აყალიბებს საეკლეიო წყობას, რომელიც თავის საფუძველშივე ეწინააღმდეგება მართლმადიდებლურ კანონიკურ სამართალს კერძოდ კი რმე-ს 1917-18 წლების ადგილობრივი კრების დადგენილებებს, საეკლესიო სტრუქტურას რომელიც შეესაბამება არა “წმიდა კათოლიკე სამოციქულო ეკლესიას”, არამედ გასამხედროებულ, უსიტყვო დამორჩილებაზე აგებულ სტრუქტურას. რმე-ს მოქმედი წესდების სტილისტიკაც კი ნათლად მოწმობს ამის შესახებ. Mაგალიტად რმე-ს სამრევლო ტიპიური წესები I პუნქტი ასე იკითხება: “სამრევლო არის რელიგიური გაერთიანება, წარმოადგენს რმე-ს პირველად სტრუქტურულ ქვედანაყოფ”, ხოლო რმე-ს სამოქალაქო წესდების IV პარაგრაფი ღაღადებს: “რმე არის ერთიანი ცენტრალიზებული, რელიგიური გაერთიანება, რომელიც თავისთავში მოიცავს იერარქიულად დაქვემდებარებულ სტრუქტურულ ქვედანაყოფებს... და ა.შ. “, სახელმწიფო უშიშროების შიდასამოსამხურეო წესდებიდან ხომ არის ნასესხები ეს პუნქტები? Mმოქმედი წესდების მიხედვით მმართველი მღვდელმთავრის ნებართვის გარეშე სამრევლო აქტივის ე.წ. “ათეულის” შექმნაც კი დაუშვებელია. Mმოსკოვის საპატრიარქოს ტოტალიტარული თვისებების გაძლიერებას ხელი შეუწყო აგრეთვე სამრევლოებისათვის უძრავი და მოძრავი ქონების, ყველა შენობის, რელიგიური დანიშნულების ნივთების, ფინანსების, მიწის ნაკვეთების და სხვა ჩამორთმევამა და უმაღლესი საეკლესიო ხელისფულების ცენტრალიზებულ მმართველობაში გადაცემამ რასაც მივყევართ პატრიარქისა და სინოდის ხელში განუზომელი ძალაუფლების კონცენტრაციამდე. სწორედ ეს ანტიკანონიკური საეკლესიო ნომენკლატურული პრივატიზაცია, სამრევლოების საკუთრებიდან ქონების ამოღება ქმნის ფუნდამენტს ტოტალიტარიზმისა და ყველაფრის შეძლებისა საპატრიარქოს ხელმძღვანელობის მხრიდან სხვა ყველა მხარეზე საეკლესიო ცხოვრებისა. Gგადამწყვეტი ნაბიჯი მოსკოვის საპატრიარქოს გადაქცევისა ტოტალიტარულ სექტად იყო სამღვდელმთავრო კრების უზურპატორული გადაწყვეტილებები, რომელიც 2000 წელს გაიმარტა. რომლითაც რმე-ში ადგილობრივი კრებისაგან სამღვდელმთავრო კრებას გადაეცა ძალაუფლების სისრულე და ამასთან ერთად აღარ არის აუცილებელი ადგილობირივი კრებების მოწვევის თარიღის წინასწარ დადგენა, რაც იყო “წმიდათა წმიდა” კანონიკური მოწყობისა რუსეთის მართლამდიდებელი ეკლესიისა (რმე-ს უკანასკნელი ადგილობირივი კრების რომელიც 1990წელს გაიმართა განმარტებით ადგილობირივ კრება უნდა შეიკრობოს აუცილებლობის წესით არანაკლებ ერთხელ 5 წელიწადში). “ტოტალიტარული სექტების” წინაღმდეგ აბსურდული ბრალდებების წამოყენებისას ძალაუფლების ხელში ჩაგდენის მცდელობისთვის საპატრიარქო თვითონ ცდილობს დაიკავოს უპირატესი მდგომარეობა სახელმწიფოში და კვლავ შეავსოს ჩვეული ნიშა სახელმწიფო უშიშროების სფეროში. თუკი კომუნისტური რეჟიმისას სკკპ-ს ადგილი მისთვის მიუწვდომელი იყო და სახელმწიფო სამსახურის ხაზით იგი კმაყოფილდებოდა აგენტურული საქმინობით დღეს იგი პრეტენზიას აცხადებს საზოგადოების სულიერი ცხოვრების სრულ მონოპოლიაზე და სახელმწიფოს თავს ახვევს თავის წამყვან როლს სახელმწიფო უშიშროების უზრუნველყოფის საქმეში სულიერ სფეროში. რელიგიური მონსტრი – ენით მწარე მას სურს გაანადგუროს ნატო ქრისტიანობაში მკვლელობა ყოველთვის, თუმცაღა სამართლიან ომში მოწინააღმდეგის მოკვლა ანდა ბოროტმოქმედის მოკვლა რომელსაც სურს დანაშაულის ჩადენა. Yყველაფერი ამის გამართლება შეიძლებოდა აღსარებით. ცალკეული მღვდელმსახურები მართალია აცხადებდნენ “მოკვლა შეიძლება იყოს მადლი” (ურნალი Штурм 11-12, 1996). საბჭოტა პერიოდში ხელისუფლების დაწოლით იერარქები შეაჩვენებდნენ ამერიკულ ფრთოსან რაკეტებს თუმცაღა საბჭოტა ბირთვული რაკეტების აღიარებამდე “მართლმადიდებლურად” და “კურთხეულებად” ადრე არავინ დაფიქრებულა – არც რელიგიის საქმეტა საბჭოში და არც სკკპ – ცკ-ს პროპაგანდის განყოფილებაში! Aახლა კი მოსკოვის სრულიად რუსეთის პატრიარქი ალექსი II, მოინახულა რა სტრატეგიული დანიშნულების რაკეტების მართვის ცენტრი ამ რაკეტების ზეციურ მფარველად დანიშნა წმიდა ბარბარე – ალბათ იმისათვის რომ რაკეტა ღმერთმა არ ქნას არ აცდეს ვაშინგტონს ან პარიზს. Kკომუნისტური პროპაგანდა შორს ჩამოიტოვა საყოველტაო მსოფლიო რუსული სახლახო კრებამ, რომლის შესახებაც დეტალურად იქნება საუბარი, მომდევნო თავში – ერთერთი ყველაზე უფრო ფუნდამენტალისტური მართლმადიდებლური ორგანიზაცია, რომლის სათავეშიც დგას მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი ალექსი II და რომელმაც მემკვიდრეობად მიიღო ბევრი ნიშანდობლივი შტრიხი რევოლუციამდელი რუსი ხალხის კავშირისა. Aამ “რუსულმა კრებამ” უკვე განაცხადა ტავისი პრეტენზიების შესახებ სახელმწიფო ხელისუფლების მოპოვებასთან დაკავშირებით და იმის შესახებ რომ არ სცნობს მსოფლიოში არსებულს საზღვრებს. Mმიტროპოლიტ კირილეს მიერ პატრიარქის კურთხევით მოწვეულ ნახევრადხურულ სხდომაზე 1996 წლის 12 ნოემბერს, რომლის შესახებაც ნაწილობრივ დეტალურად ინფორმაცია გაავრცელა მხოლოდ გაზეთმა сегодня (13.11.96). კრების მონაწილეებმა დასახმარებლად მიმართეს და აკურთხეს ცნობილი რაკეტები შშ – 18. ეგზალტირებული შავრაზმელები, როგორც ჩანს, თანდათან გარდაიქმნენ ავღანელ ტალიბებად, რომლებიც მთელ სამყაროს ემუქრებიან “მართლამდიდებლური შარიათით”. 30 წლის განმავლობაში დასავლელი ობივატელი ცხოვრობდა შიშით, რომ რომელიმე გაუწონასწორებელი ან გადამთვრალი სკკპ- გენერალური მდივნის ნებით საბჭოთა ატომური რაკეტები მოაწყობდნენ მსოფლიოს კომუნისტურ აღსასრულს. Mმაგრამ კომუნიზმი დაეცა, საბჭოთა კავშირი დაიშალა ობივატელმა შვებით ამოისუნთქა, მაგრამ . . . სულ ტყუილად! ჩენტრალური კომიტეტის მდივნები იდეოლოგიის დარგში შეცვალეს ახალმა “მხედრებმა ფერმკრტალ ცხენებზე” – სამიტროპოლიტე კუნკულ-ბარტყულებში, რომელთაც ხელში ეჭირათ არა ღვთის სიტყვა არამედ რაკეტები შშ – 18. მიტროპოლიტე კირილე გუმდიაევმა გამოაცხადა, რომ ნატოს გაფართოებაში ის ხდავს ანტიქრისტეს მოსვლის ბიბლიურ ნიშნებს. რმე-ეს ახალმა იდეოლოგმა უარყო რა ღვთის ნება მისცა ახალი გეოპოლიტკური გაგება მესამე რომისა წმიდა რუსეთის იდეალები: “რუსეთი ქვეყანა კიმ არა კონტინეტია”. შეიარაღებულ ძალებთან ურთიერთოების სინოდალური განყოფილების წარმომადგენელი დეკანოზი კონსტანტინე ტანტარინცევმა გააღრმავა უფროსი ამხანაგის აზრები – ანათემას გადასცა პაციფიზმი და გამოაცხადა რომ ბირთვულ იარაღზე მხოლოდ მაშინ არის აღბეჭდილი პირველყოფილი ცოდვა, როდესაც იგი იქმნება მართლამდიდებული ლოცვის გარეშე. Qქრისტეს მღვდელმა მოუწოდა ტაძრის საჭიროებისათვის მორწმუნეთა მიერ შეგროვებული შემოწირულობების ნაწილი გადაერიცხათ სარაკეტო-ბირთვული კომპლექსის საჭიროებებისათვის. აშშ-ს ბირთვული იარაღი შექმნილი მართლმადიდებლური ლოცვის გარეშე – წოდებულ იქნა “სატანისტურად”. Aამ ბარბაროსობის მწვერვალად გაიჟღერა იდეამ რადგანაც საბჭოთა რაკეტები იწყობოდა არზამას-16-ში, და რადგანაც ამ ადგილებში ერთი საუკუნით ადრე ცხოვრობდა წმიდა სერაფიმე საროელი, სწორედ იგია ზეციური მფარველი მასობრივი განადგურების იარაღისა. Kიდევ უარესი, მრავალი გამოსვლისას რაკეტები რომლებიც შექმნილი იყო მრავალი მილიონი მშვიდობიანი ადამიანის გასანადგურებლად იწოდებოდნენ “ჩვენს მფარველ ანგელოზებად”. Eეს კი ახალი საღვთისმეტყველო აღმოჩენააა, ადრე მართლმადიდებლობაში ითვლებოდა, რომ არსებობს ანგელოზთა ცხრა დასი, მაგრამ ახლა მოსკოვის საპატრიარქოში აღმოაჩინეს მეათე. Bბოლო დროს გახშირდა საუბარი იმის შესახებ, რომ 1949 წელს სტალინისა და ბერიას მიერ შექმნილი მოსკოვის საპატრიარქო მორალურად რყვნის რუსულ საზოგადოებას და შეიცავს საფრთხეს ნაციონალური უშიშროებისათვსი. თუმცაღა ახლა ნათელი ხდება ეს რელიგიური მონსტრი საშიშია მთლიანად მსოფლიო თანამეგობრობისათვის, მშვიდობისათვის მთელ მსოფლიოში. Mმას შეუძლია იარსებოს მხოლოდ ისეთ ტოტალიტრარული დიქტატურის პირობებში რომელმაც იგი შვა, როგორც ერთერთმა ინსტრუმენტმა აზროვნების სინდისის და რელიგიის თავისუფლების წინააღმდეგ ბრძოლოსა როგორც ერთერთმა საშუალებამ მსოფლიო ტირანიისა მესამე რომის დროშის ქვეშ. ხოლო მათ გასანადგურებლად ვინც არ ეთანხმება ამ აღორძინებულ ფეოდალურ ინკვიზიციას მოუწოდებენ ზეციურ ცეცხლსა და გოგირდს – “მართლამდიდებლურ ბირთვულ იარაღს”. ვიდრე რუსეთის სახელმწიფო არ შეწყვეტს მართლმადიდებლობის შიდა საქმეებში ჩარევას მხოლოდ მისთვის სტალინური საპატრიარქოსატვის მატერიალური საშუალებების მიცემით და სხვაგვარად მადიდებელი მორწმუნეების დისკრედიტაციისა და განადგურების გზით და არ მისცემს მართლმადიდებელ მორწმუნეებს საერთაშორისო ვალდებულებით გარანტირებულ უფლებას “მოახდინონ საკუთარი ორგანიზება საკუთარი იერარქიული ინსტიტუციონალური სტრუქტურის შესაბამისად; აირჩიონ დანიშნონ საკუთარი პერსონალი საკუთარი საჭიროების და სტანდარტის მიხედვით” ფსევდო ეკლესიური სტრუქურა მომავალშიც მოახდენს სიტუაციის დესტაბილიზაციას რუსეთშიც და მთელ მსოფლიოში. Mმოსკოველ ბრძენთა ოქმები – “პრაკოლები” 1993 წლის ივნისში დანიელ წინასწარმეტყველის სახელობის მონასტერში ჩატარდა I საყოველთაო რუსული კრება, რომელსაც ხელმძღვანელობდენენ რმე-ეს პირველი პირები – პატრიარქი და მიტროპოლიტი კირილე, რომელთა თვალსაწიერმა გასულ წლებში, ერთერთი ანალიტიკოსის გამოთქმა რომ ვიხმაროთ თანდათან დაიწყო გარდაქმნა “მავნებლურ ნაზავად” აგრესიული ნაციონალიზმისა და მებრძოლი კლერიკალიზმისა, 1993 წლის 1-3 თებერვალს შედგა II საყოველთაო რუსული კრების სხდომა. რმე-ს პირველი პირების პატრიარქისა და მიტროპოლიტ კირილეს გარდა სათავეში ედგნენ ცნობილი ნაციონალ-პატრიოტები: განიჩევი, კოლჩენკო, ნაროჩინსკაია, ბურლიაევი, რუდსკოი, სტერლიგოვი, კონსტანტინოვი, რიჟკოვი, რასბუტინი, ბელოვი, ვოლოდინი და სხვა ანტიდემოკრატრები და ნაციონალისტ-დერჟავნიკები. შემაჯამებელი დოკუმენტი შეიცავდა მკვეთრ კრიტიკას ქვეყანაში გატარებული ნაციონალური პოლიტიკისას და განცხადებული იყო მოსკოვის საპატრიარქოს მზადყოფნის შესახებ სათავეში ჩადგომოდა ყველა რუსულ ნაციონალურ მოძრაობასა და ორგანიზაციას, განსაკუთრებით მათ რომლებიც პრეტენზიას აცხადებდნენ უახლოეეს მომავალში საყოველთაო კრების მოწვევასა და ჩატარებაზე: “მხოლოდ საყოველთაო მსოფლიო კრებას რუსული მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურობით შეუძლია რუსულად, საერთო თანხმობით, მიიწვიოს სამეფოდ ღვთის რჩეული.” რა სტატუსი ექნება ამ “ღვთის რჩეულს” შეიძლება ვივარაუდოთ შემდეგი პოსტულატიდან, რომელიც ამავე კრებაზე იქნა მიღებული :”მონარქია არის ოპტიმალური ისტორიულად აპრობირებული მრავალსაუკუნოვანი ფორმა, სახელმწიფო ხელისუფლებისა რუსეთში”. სხავათა შორის მონარქიის უპირატესობებზე როგორც უფრო მაღალ ფორმაზე სახელმწიფო მოწყობისა საუბარია აგრეთვე სოციალური კონცეფციის საფუძვლებში, რომელიც საყოველთაო კრებამ მიიღო 2000 წელს. III “საყოველთაო კრებამ” გადადგა კიდევ ერთი ნაბიჯი ეთნოკონფესიონალური შოვინიზმის გაძლიერების გზაზე. “ეთნიკური რუსების, მდგომარეობა რიგ სახელმწიფოებში, სხვადასხვა ნაციონალისტური ძალები ანტირუსული განწყობები ეს ყველაფერი საჭიროებს ადეკვატურ რეაქციას რუსული სახელმწიფოს მხრიდან”. “რუს ერს აქვს უფლება გაერთიანებსია”, - ანალოგიურიწამოყვურებები და ტირილი გაყოფილ ხალხზე ხომ არ დაედო საფუძვლად მესამე რეიხის შექმნას და ხოიმ არ გამოიწვია ავსტრიის, ელზასის, სუდეტის გდანსკი ანშლიუზი ანდა ხომ არ მიგვიყვანა II მსოფლიო ომამდე? Aაი კიდევ რამდენიმე შემოქმედებითი ნიმუში III კრებისა: “კრება ვარაუდოიბს უახლოეს მომავალში გამართოს შეკრება აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლების ,ფედერაციის სუბიექტთა, პოლიტიკურ ძალთა მონაწილეობით,მ რათა გამოიმუშაონ შეტანხმება სამშობლოს კრიზისული მდგომარეობიდან გამოყვანისატვსი ერთობლივი ღონიშძიებების პრინციპების შესახებ. Kკრება მზად არის თვის თვზე აიღოს ინიციატივა ასეთი ფორუმების ორგანიზებისა და ჩატარებისა ანუ საყოველთაო კრებისა საკუთარი “გოდუნოვის” ასარჩევად. ისმის კითხვა – სად არის დემოკრატიული საერო სახელმწიფოს კონსტიტუცია? – აი ისიც, კლერიკალური ნაციონალიზმის ზეიმი! VI მსოფლიო კრებას დაესწრებითა და სიტყვით პატივი დასდო პრეზიდენტმა ვ.ვ. პუტინმა თავის მიმართვაში პრეზიდენტი შეეცადა კრების მონაწილეთა “დაბოლებას”, მოუწოდებდა რა მათ რელიგიური ტოლერანტობისაკენ ახალ პირობებში! “ჩვენთვის აუცილებელია საზოგადოებრივი ერთიანობა ქსენოფობიის მიუღებლობისა და ძალადობის წინაარმდეგ, ყველაფერი იმის წინააღმდეგ რაც კვებავს ტერორიზმის იდეოლოგიას ... ჩვენ ვალდებულნი ვართ ამ ყველაფერს დავუპირისპიროთ სულიერება და მოთმინება.” Mმაგრამ ალექსი II სიტყვაში საზოგადოებრივი ერთიანობის გზა წარმოდგენილია ასე: ჩვენ თითქოსდა არ ვართ წინააღმდეგნი, მაგრამ მხოლოდ ჩვენი ბრძნული წინამძღვრების პირობებში. “რუსეთი და მთელი მართლმადიდბელური ცივილიზაცია უნდა გახდეს ერთერთი ცენტრთაგანი მსოფლიოში გადაწყვეტილებების მიღებისა (ეშმაკობს – ალბათ უნდოდა ეთქვა ერთადერთი), კეთილი ზემოქმედება უნდა მოახდინოს მის აწმყოსა და მომავალზე. წინასწამეტყველური აღმოჩნდება დოსტოევსკის სიტყვები რომელიც ამბობდა რომ ჩვენი ქვეყანა “ეტყვის მთელ მსოფლიოს, მთელს ევროპულ კაცობრიობასა და ცივილიზაციას თავის ახალ მსოფლიოსათვის ჯერ არ გაგონილ სიტყვას”. Gგანდიდების ხიბლში ჩავარდნილნი ალექსი II დაავიწყდა, რომ მოსკოვის საპატრიარქომ უკვე თქვა თავის დროზე 1949 წელს – რუსეთისა და ეკლესიის სახელით მანამდე არ გაგონილი სიტყვა – საპატიო მილოცვა ღვთივრჩეულ ბელადს ყველა დროისა და ხალხისა დიდ სტალინს მისი დაბადების 70 წლის იუბილეზე, და არ აღმოჩნდა მაშინ არც ერთი მმართველი ეპისკოპოსი რმე-სი რომელიც გამოიჩენდა მამაცობას და არ მოაწერდა ხელს ამ საშინელ დოკუმენტს. ერთი “კრებიდან” მეორემდე იზრდება უზომო ლტოლვა ძალაუფლებისა მოსკოვის საპატრირქოს მხრიდან, მას უკვე არ აკმაყოფილებს კლასიკური იდეა “მოსკოვი – მესამე რომი”. რომლის მიხედვითაც მართლმადიდებელი “ბასილევსი” როგორც უფროსი ძმა ჩაეხუტა ეკლესიას. Dდა ეხლა მიართვით მას დასავლური ცეზაროპაპიზმის ვარიანტი, მიუხედავად იმისა, რომ შუასაუკუნეებში კი კათოლიკურმა ეკლესიამ ვერ შეძლო მისი განხორციელებაა, მაგრამ საპატრიარქოს ფარული ოცნება – იქნებ მართლაც მოხერხდს მესამე რომი – მეოთხეს ხომ არ უწერია არსებობა. ტყუილად კი არ შეიყვარა მოსკოვის საპატრიარქომ პატრიარქი ნიკონი - სწორედ მას უნდოდა თავის ვასალად ექცია მეფე ალექსი და ემართა სახელმწიფო ეკლესიის სახელით, აეღორძინებინა რუსეთში ცეზაროპაპიზმი აღმოსავლური წესისა. ყველაფრით კარგია ახალი პრეზიდენტი – ეკლესიურადაც იზრდება სულიერი მოძღვრის გადმოცემით სამაგალითო მლოცველია, ბერ-მონაზვნებთან საუბრით ღებულობს სულიერ დარიგებებს, თვითონ ჰგავს კეთილ მორჩილს . . . შეიძლება სულ მალე ჩაესმას “ღვთის ხმა” და გაიგოს ჭეშმარიტება წმიდა რუსეთის მოწყობისა დედა ეკლესიის საშუალებით, და მაშინ აღსრულდება რუსული მართლმადიდებლობის საყოველთაო დიდების ოცნება. Eეტყობა დაავიწყდა მის უწმოდესობას რით დამტავრდა პუშკინის ცნობილი ზღაპარი მებადურისა და თევზის შეასხებ. Nნაკლებ სავარაუდოა რომ ოქროს თევზმა კვლავ მოინდომოს მართლმადიდებელი მბრძანებლის მონობა. Kკიდევ ერთხელ გავიხსენოთ საზეიმო მისალოცი სასულიერო პირებისა და ერისკაცებისა მსოფლიო ხალხების ბელადს გენერალისიმუსს იოსებ სტალინს მისი 70 წლის იუბილესთან დაკავშირებით 1949 წლის 21 დეკემბერს, რომელსაც ხელს აწერდა რმე-ს ყველა მღვდელმთავარი, რომელთაგან ბევრმა თავის ზურგზე იწვნია სტალინური გულაგები. Mმრავალრიცხოვან მილოცვებსა და საჩუქრებს შორის ეს დოკუმენტრი იუბილარისათვის ალბათ ყველაზე ფასეული იყო. ეს მილოცვა იყო “კულტისმსახურთა პიროვნების კულტისადმი მსახურების აპოთეოზი. Pპიარი არც თუ ისე კარგად მიდის – ამოუხსნელი ამოცანა საზოგადოების თვალწინ ხდება “ძალაუფლების ვერტიკალის” გაძლიერება. რომელიც პირდაპირ პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს ემორჩილება, ბუნებრივია ყოველივე ამაზე სერიოზულ გვლენას ახდენს პრეზიდენტის ,მსოფლმხედველობა. Aაქედან კი გამომდინარეობს არც თუ შემთხვევითი ცნობისმოყვარეობა, არამედ აბსოლუტურად ახსნად ყურადღებას იმსახურებს მოულოდნელი ურთიერთგამომრუცხავი ცნობები პუტინის რელიგიურობის შესახებ. ჯერ კიდევ 2000 წლის სექტემბერში ჩNN –ის პირდაპირ ეთერში ცნობილი შოუმენის ლარი კინგის შეკითხვაზე – “გჯერათ თქვენ ზეციური ძალების? პუტინმა უპასუხა : - მე მჯერა ადამიანის, მჯერა მისი კეთილი აზრების. Mმჯერა რომ ჩვენ ყველანი იმისათვის გავჩნდით , რომ ვაკეთოთ სიკეთე”. Eეს არის ღირსეული ჰუმანისტის ღირსეული პასუხი. Mმაგრამ თანდათან მედიაში დაიწყო გამონათება სურათებმა: პუტინი – მომლოცველი, ტაძრების, მონასტრების მომლოცველი, როგორ ესაუბრება ბერებს და თქვენ წარმოიდგინეთ პუტინის მიერ ნიუ იორკში წმიდა ნიკოლოზის მართლმადიდებლური ეკლესიის მონახულების ამსხველი კადრებიც კი, როდესაც იგი ტერორიზმის მსხვერპლათა პანაშვიდს დაესწრო. 2001 წლის 30 აგვისტოს ერთერთ ინტერვიუში პრეზიდენტის ადმინასტრიციის მრალჩინოსანმა მაქსიმ მეიერმა საინტერესო რამ თქვა. კერძოდ მან არც მთლად კარგად მოიხსენია არქიმანდრიტ ტიხონ შეკუნოვი, და მას თვითმარქვია უწოდა. შეკითხვაზე მართლა არის თუ არა მამა ტიხონი პრეზიდენტის სულიერი მოძღვარი მეიერმა უპასუხა: “ეს არ შეესატყვისება სიმართლეს არც პრეზიდენტთან და არც მისი მეუღლის მიმართ.” ამასთან მეიერმა რმე-ც ასე მოიხსენია: “ბევრი ენდობა მას. ჩვენთვის ცნობილია რა ხდება რეალურად ეკლესიააში, მაგრამ ადამიანებმა ამის შესახებ არ იციან. Eეკლესია დაკავებულია მხოლოდ ინტრიგებით ფულიანი საქმეებით და ხელისუფლებასთან ურთიერთობიებითმ მაშინ როდესაც მისი საძირკველი იშლება, დნება.” სწორედ ამ გამონათქვანმებისათვის მეიერი დაუყოვნებლივ დათხოვნილ იქნა პრეზიდენტის ადმინისტრაციიდან. 2006 წლის 8 დეკემბერს პრეზიდენტ პუტინის საბერძნეთში ვიზიტთან დაკავშირებით გაზეთ известия -ში გადმობეჭდილი იყო ათენის გაზეთ “ხორაში” დაბეჭდილი ინტერვიუ ტიხონ შეკუნოვთან სადაც იგი საზეიმოდ ადასტურებადა რომ პუტინი და მთელი მისის ოჯახი არიან სამაგალითო ქრისტიანები. თანაც გაზეთი წარდგინებაში შელკუნოვს წარადგენს როგორც პუტინის სულიერ მოძღვარს. თუკი პრეზიდენტი პუტინი მართლაც გახდა მართლმადიდებელი მორწმუნე, ეს მოვლენა მართლაც მისასლმებელია, ისევე როგორც ფაქტი სულიერი მოძღვრების ყოლისა ქვეყნის ხელმძღვანელობის მიერ რომლებიც რწმენაზე მოიქცნენ, მართალის ეს პირადი ცხოვრების სფეროს განეკუთვნება ,მაგრამ ის ფაქტი რომ პრეზიდენტის სულიერ მოძღვრად ცხადდება პოლიტიზირებული პიროვნება რომელიც უკავია ანტიდემოკრატიული პოზიცია, მრავალში იწვევს განგაშს. Aარქიმანდრიტი ტიხონი აქტიურ მონაწილეობს ღებულობდა მღვდელ გიორგი კოჩეტკოვის გაძევებაში რის შედეგადაც თვითონ დაიკავა ლუბიანკაზე მდებარე ტაძარი. Aარქიმანდრიტი ტიხონი არის სულიერი ლიდერი ტელტეპროგრამისა ფუნდამენტალისტურ-ნაციონალისტური პროგრამა русский дом, აი რამდენიმე გამონათქვამი რომელიც მოწმობს არქიმანდრიტ ტიხონის მსოფლმხედველობას : 1998 წელს სტატია “შენგენის ზონა” რომელიც საპროგრამო დოკუმნეტი გახდა ფუნდამენტალისტებისატვის – მხეცის რიცხვთან 666 მებრბრძოლთათვის. Eეს სტატია გამოქვეყნებულ იქნა არა მხოლოდ русский дом, აგრეთვე ბარკაშოპვის “რუსულ პორიადოკში”: “მე გამაოცა ნიუ-იორკში ციფრის 666-ის სიმრავლემ ... სამი გინანტური ექვსიანი ანათებს ცათამბეჯენის სახურავიდან, ტაქსის სახურავებზე, ტელეფონის აპარატიც კი ამ ციფრით იყო შემკული. . . “ . Aაი რას ამბობს არქიმანდრიტი ცენზურის შესახებ: “ცენზურა – ეს არის ნორმალური ინსტრუმენტი ნორმალურ საზოგადებაში, რომელმაც უნდა მოაშოროს ექსტრემალური პირადად მე რასაკვირველია ცენზურის მომხრე ვარ როგორც რელიგიურ ასევე საერო სფეროში”. რას წარმოადგენს ჟურნალი русский дом, ადვილი გასაგებია მისი ერთი პუბლიკაციიდანაც კი - # 12.2001. სტატიაში საჭირბორო თემაზე (12 დეკემბერი რუსეთის კონსტიტუციის დღეა) “ლიბერალური კონსტიტუციის არაჭეშმარიტება”, მავანი ა.ნ საველიევი ასე ადიდებს” ქვეყნის ძირითად კანონებს: “რუსეთის კონსტიტუცია” @გამოდის საერთო რუსული პრინციპებიდან თანასწორუფლებიანობისა და ერთად თვითგამორკვევის შესახებ, რაც ნიშნავს რომ რუსი ხალხი რომლებმაც შექმნეს რუსეთი და შეადგენენ მისი მოსახლეობის 85 პროცენტს დაყენებულია ერთ დაფაზე მცირე ერებთან.” “რუსეთის კონსტიტიციის მთელი 1 თავი “კონსტიტუციური წყობის საფუძვლები – სრული სიცრუეა. Yყველა ის პუნქტი რომელიც ჩაწერილია ამ თავში არასდროს შესრულებულა”. “მთელი მეორე თავი “რუსეთის კონსტიტუვიისა ადამინის უფლებები და ტავისუფლებები” სრული სიცრუეა”. “კონსტიტუციაში დეკლარირებული სინდისის ტავისუფლება ხდება უსინდისობის ტავისუფლება”. “ელცინის კონსტიტუციის მთელი სისაზიზღრის ჩამოტვლა უბრალოდ შეუძლებელია” – ასეთი სენტენციებით მთვარდება პანეგირიკი მოქმედი კონსტიტუციის შესახებ. სულიერი მოძღვრის ზეგავლენა სულიერი შვილის მსფოლმხედველობაზე შესაძლოა განუზომლად დიდი იყოს. Pპრეზიდენტ პუტინს არ ემუქრება საშიშროება გადაბირებისა სპეცსამსახურების მიერ (როგორც ეს დაემატა ცნობილ პოლკოვნიკ ტროფიმოვ), მაგრა არის კი გარანტია, რომ კონსტიტუციის გარანტი გაუძლებს ცდუნებას ანტიკონსტიტუციური იდეებისა – რომელიც პროპაგანდირებულია русский дом,-ში და რომლის იდეოლოგიც არის მისი სულიერი მამა ტიხონ შელკუნოვი. Dდასკვანა Dდა არ შეირყეს მკითხველის გული იმ ირონიისაგან, რომლებიც ამ ამაღლებულ ტემაზე შენიშვნებშია. Iრონიია მაძლევს საშუალებას დავძლიო ტკივილი, გამოწვეული რუსული მართლმადიდებლობის ბედის გამო. A აი უკვე 30 წელის მე ღიად ვიცავ ჩემ ეკლესიას მისი დამანდგრეველი შიდა და გარე მტრებისაგან, ყოველგვარიმმორიდების გარეშე ვცდილობ ვილაპარაკო მის ავადმყოფობებზე და ვვარაუდობ რომ წყლულები, რომლებიც შიგნით არის, მხოლოდ სიკვდილს გამოიწცევს. Dაა მორწმუნეებს, მართლმდიდბელ ქრისტიანებს, რომლებიც ტვითონ შეადგენენ ეკლესიას მის სისრუელში და მტელ რუსულ საზოგადოებამ აუცილებლად უნდა იცოდნენე მტელი სიმართლე მოსკოვის საპატრიარქოსმ შესახებ, რომელმაც საკუთარი ტავი გამოაცხადა ატასწლოვანი რუსული მართლამდიდებლობის სამართალმემკვიდრედ. 1969 წელს , ჩემი პირველი ღია წერილის შემდეგ (მღვდელ ნიკოლოზ ეშლიმანტან ერტად) საბჭოტა კავშირში ეკლესიის მდგონარეობის შესახებ სახელმწიფო უშიშროებამ პატრიარქ ალექსის ხელით ამიოკრძალა მრვდელმსახურება 21 წლით და მოიქცა უფრო ჰუმანურად ვიდფრე პატირარქი ალექსი II და მისი სინოდი, რომლებმაც საკUატი ინიციატივიტ გამკვეთეს სამთვდელო ხარისხიდან, ხოლო 4 წლის შემდეგ 1993 წელს საერთოდავ\ცა გამკვეთეს ეკლესიიდან. Eს ფგადაწყვეტეილებები რომ,ებიც უხეშად ფეხქვეშ ტელკავენ მსოფლიო და რუსული მართლმადიდებლობის ჯკანონებს მე არ ვაღიარე. ვრჩები მართლმადიდებლური აღორძიენების ეკლესიის მრვდლად და ველი სამართლიადნ გადაწყვეტილებას უმაღლესი საეკლესიო ინსტსანტციისა – ადგილობირივი კრებისა, ერთადერთი მართლზომიერი ორგანოსი რომელსაც შეუძლია ჩემის აკIთხის გადაწყვეტა. მართლმადიდებლობის ღორძიენბის გარეშე წარმოუდგენელი რუსეთის აღორძინება, მაგრამ ჭეშმარიტი აღორძინება ეს არის არა სტატისტიკური ანგარიძშები სახელმწიფოასგან გადაცემული ტაძრების შესახე,ნბ, არა ნაკურთხი ოფისწბის რტაოდენობა და არც სახელმწიფო ნომენჯკლატუირრის დიდი კელაპტრებით დემონსტრაციულიდ ასწრება მსახურებებზე. ჭეშმარიტი აღორძინება ეს არის საზპგადპების სულიერ თვითშეგნება უზენასეი ზნეობირივი ორინტირების შეძენა რაც წარმოუდგენელი მონანიებისა და დანაშაულებრივი წარსულისაგან განშპორების გარეშე. ასეთი მისწრაფებების მაგალითი უნდა ეჩვენებინა რუსეთის მართლმადიეებელ ეკლეისას, რომელსაც ძალზედ ბევრი აქვს მოსანანიებელი. თუმცაღა მოსკოვის საპატრიარქო ჯიუტად უარობს სიმართლის აღიარებას საკუტარ ტავზე, საკარი მოზმებიდან გამომდინარე ამახინჯებს საკUAტ ისტორიას, თხზაბს საკუთAრ მიტოლოგიას, საკUთარი წარმომავლობისი შესახებ წმიდა ვლადიმერისაგან, ღიორსი სერგისაგან და პატრიარქიო ტიხონისაგან. რუსეთის უმაღლესი საბჭოს კომისიის მიერ კგბ-ს არქივების ნაწილის გამოქვეყნების შემდეგ სადაც იყო დოკუმენტების რმე-ს სამღვდელოების აგენტურული საქმონობის შესახებ, საპატრიარქო 1992 წელს საჯაროობის ზეწოლით იძულებული გახდა თვითონ შეექმნა ტავისი კომისის ამ ფაქტების გამსოაძიებლად, რომლის მეთაურიც გახდა კოსტრომის ეპისკოპოსი ალექსანდრე. Mმაგრამ გასული წლების განმავლობაში ამ კომისიამ არ წარმოადგინა არანარი კვლაი საკუტარიმ მორვაწეობისა. სიჩუმით გვერდი აუარეს 1994-2000 წ;ისბი სამღვდელმტავრო კრებების შედეგების გამოძიებასაც. უეჭველი საპატრირქოს კომიისისი არსებიობას (მოცემული მომენტისათვის იგიმფორმალურადაც ცხა რ არის გაუქმებული) აქვს ჭეშმარიტ მიზნად არა ეკლესიის წინაშე სიმართლის განცხადება რმე0ს ხელმძღვანელობის სამარცხვინო დამსხურებების შესახებ “სოციალისტური სამშობლოს წინაშე, არამედ სიმართლის დაფარვისა”. Mმოსკოვისა საპატრიარქოს ლიდერები არ აღიარებენ და არც უარყოფენ თავიანთ მრავალწლიან მუშაობას კგბ-ში და ფიქრობენ, რომ ვერავინ აიძულებას ამის თქმას. ამით პატრიარქი და სინოდი კვლავ და კვლავ ამჟღავნებენ დანაშაულებრივ უგულვებელყოფასა და უსულგულო დამოკიდებულებას მრევლის მიმართ, ხალხისაგან მოწყვეტას. Eეკლესიის იერარქებისაგან მხოლოდ ლიტვის მთავერპისკოპოსმა ქრიზოსტომოსმა შეძლო გმირულად ღიად ეღიარებინა თავისი აგენტურული წარსული და მეტსახელი “რესტავრატორი”. 1992 წელს გკჩპ-ს გამომწვევი მიზეზებისა და გარემოებების შემსწავლელმა საპარლამენტიო კომისიამ გამოიტანა კერძო განსაზღვრება რათა შეწყვეტილიყო სამღვდელოების გამოყენება საიდუმლო აგენტებად სპეც ორგანოების მიერ. (იხ. დანართი.). ჩემი წინადადების საფუძველზე რუსეთის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო ამჟამადაც მოქმედი შესწორებები კანონმდებლობაში, რითაც მღვდელმსახურები ჩართული იყვნენ იმ ადამინებისა კატეგორიაში (ისევე როგორც პროკურორები, მოსამართლეები, დეპუტატები_), რომელტა გადაბირება სპეც ორგანოების მიერ აკრძალულია. თუმცაღა საპარლამენტო კომისიის მიერ წარმოდგენილი წინადადება თვითონ ეკლესიის მიერ რომლის შიდა კანონები პირდაპირ უკრძალავენ სამღვდელოებას შეთავსებით იმუშავონ ჩამშვევებად საპატრიარქოს მიერ მიღებული არ იყო. Mმოსკოვის საპატრიარქოსაგან განსხვავებით, თავისუფალმა მართლმადიდბელმა ეკლესიამ რომელსაც მეთაურობდა სუზდალის მიტროპოლიტი რუსანცოვი მღვდლად კურთხევამდე წარმოსათქმელ ტექსტში შეიტანა მღვდლის ფიცი, რომლითაც იგი უარს ამბობს ითანამშრომლოს სპეც სამსახურებთან. სსრკ-ს დამხობის შემდეგ საპატრიარქო დამარცხებას დამარცხებაზე ღებულობს “ახლო საზღვარგარეთში” უკრაინის, ესტონეთის, მოლდოვეთის სამრევლოების დიდი ნაწილი გამოეყო მოსკოვის საპატრიარქოს იმის გამო რომ მოსკოვის საპატრიარქოს დღემდე არ გააჩნია სურვილი თვითგანწემენდის და აღორძინების. Gგასაკვირი არ არის რომ ამ ეკლსიათა ცნობიერებაში რმე წარმოადგენს კომუნო-საბჭოტა ტოტალიტარიზმის ორეულს. სერიოზული სულიერი ზეგავლენა საზოგადოებაზე მოსკოვის საპატრიარქოს არც რუსეთში აქვს და არც მის გარეთ. ტოტალიტრული რეჟიმის ნაშიერი მოსკოვის საპტარიარქო რომელმაც უარი განაცხადა კრებით მოწყობაზე, თვითონ არის ტოტალიტარული ტიპის ორგანიზაცია, ბუნებრივია, რომ იგი ვერ პოულობს თავის ადგილს თავისუფალ დემოკრატიულს საზოგადოებაში, ამით აიხსნება მისი ლტოლვა კომუნისტური და ნაციონალ-პატრიტული ტიპის პოლიტიკური წარმონაქმნებისაკენ, რომელტაც აქვთ ანალოგიური ტოტალიტარული სტრუქტურა საკუთარი ორგანიზაციების. Qქრისტიანული ეკელსია მარავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე მრავალჯერ ყოფილა მძიმე კრიზისში, და სიცოცხლის უნარიანი რჩებიდა და გამოდიოდა კრიზისიდან მხოლოდ ეკლესიის აღორძინების საქმეში მორწმუნე საზოგადოების ფართო მონაწილეობის შედეგად. Aარ შეიძლება გამონაკლისი იყოს ამ ისტორიული კანონზომიერებიდან რუსეთის მართლამდიდებლური ეკლესიი ტრაგიკული ბედიც. რუსეთში მართალმადიედებლური ეკლესიის აღორძინება იმ სახით, როგორიტაც იგი უნდა იყოს წარმოდგენილი, შეუძლებელია ღრმა შინაგანი რეფორმებისა და 1917-18 წლიბის ადგილობირივი კრების დემოკრატიულ პრინციპებთან დაბრუნების გარეშე. Aუცილებელია პატრიარქისა და წმიდა სინოდის განუზომელი ძალაუფლების გაუქმება, უნდა აღდგეს სასულიერო პირთა არჩევის კანონიკური წესი იერარქიის მტელ ვერტიკალზე ამის გაკეთება შეუძლებელია საპატიარქოს უმაღლესი ხელისფლების ლუსტრაციის გარეშე: პირებმა, რომლებიც “გაქაჩულნი იყვნენენ” უმაღლეს საეკელისო თანამდებობზე სპეც სამსახურების მიერ პასუხი უნდა აგონ მორწმუნეთა წინაშე უღრმთო რეჟიმტან ტანამშრომლობის გამო, ან თუნდაც საჯაროდ მოინანიონ საკუთარი იუდური წარსული. Mმხოლოდ კომუნიზმის ნარჩენებისაგან განტავისუფლებით ეკლესია შეძლებს გახდეს საზოგადოებრივი ძალა, გახსნას გაბენი ქადაგებისათვის, იყოს მაგალითი მსოფლიოსათვის ტავისი კეთილი საქმეებით. სხვაგვარად რმე საბოლოოდ გახდება რელიქტური ეთნოგრაფიული ნაკრძალი, საყოფაცხოვრებო, რიტუალირი მომსახურების კომბინატი მოუხეშავიდ და არაეკლესიური ხალხისათვის.